Debaty sejmoweIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie rekompensat za mienie pozostawione przez obywateli polskich na wschodnich terenach II Rzeczypospolitej

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Jerzego Wierchowicza (Nr SPS-0202-22032/99), skierowaną do prezesa Rady Ministrów pana Jerzego Buzka, w sprawie rekompensat za mienie pozostawione przez obywateli polskich na wschodnich terenach II Rzeczypospolitej, przekazanej do ministra skarbu państwa przez dyrektora Sekretariatu Prezesa Rady Ministrów przy piśmie z dnia 14 czerwca 1999 r. (SJB 4401-312/99), uprzejmie wyjaśniam, co następuje:    Obowiązujące obecnie w tym zakresie przepisy: art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (DzU nr 115, poz. 741) i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. (DzU nr 9, poz. 32) - jak powszechnie wiadomo - nie spełniają oczekiwań Zabużan. Starostowie powiatów, jako organy właściwe do realizacji tzw. roszczeń zabużańskich, nie wystawiają do przetargu nieruchomości skarbu państwa, tłumacząc się brakiem takich nieruchomości na realizację tego celu, co w praktyce oznacza, że powyższe przepisy są martwe, a ponoszone przez Zabużan znaczne koszty szacowania utraconych nieruchomości przez rzeczoznawców majątkowych, bez możliwości otrzymania ekwiwalentu, są uważane przez nich za niesprawiedliwe. Rada Ministrów nie wyraziła zgody na ponoszenie kosztów tych wycen przez dawne urzędy rejonowe (obecnie starostwa), natomiast z pisma Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast (06/07/1998 r. - GPN-4/7-1/S.C./98/867) do Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Kresowian - Oddział w Jeleniej Górze wynika, że w ˝wypadku dokonania wcześniej szacunku nieruchomości pozostawionych poza granicami kraju nie ma potrzeby dokonywania ponownego szacunku. Wykazaną wartość nieruchomości kierownik urzędu rejonowego (obecnie - starosta) zwaloryzuje wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych, ogłaszanym przez Główny Urząd Statystyczny˝.    Wiadomo, że powyższa regulacja ma charakter przejściowy, tzn. będzie obowiązywała do czasu wejścia w życie ustawy reprywatyzacyjnej.    Jednakże należy dodać, że w związku z podjętymi w Sejmie pracami nad nowelizacją ustawy o gospodarce nieruchomościami, uczestniczący w tych pracach przedstawiciel Ministerstwa Skarbu Państwa wystąpił z inicjatywą dodania do art. 212 (cyt. ustawy) przepisu umożliwiającego zaliczanie wartości mienia pozostawionego na byłych kresach, również - obok starosty - przez inne podmioty (np. Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa, Agencję Mienia Wojskowego itp.), które na mocy odrębnych przepisów są uprawnione do zbywania nieruchomości skarbu państwa i praw do nich. Ponadto proponuje się dodać przepis, że w ustawie z dnia 29 grudnia 1993 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi skarbu państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU z 1994 r. nr 1, poz. 3) skreśla się art. 17, który stanowi, iż nie zalicza się wartości mienia pozostawionego za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, jak również wprowadzenie innych korekt umożliwiających rozszerzenie realizacji roszczeń zabużańskich. Przyjęcie przez parlament tych propozycji stworzyłoby nowe możliwości realizacji powyższych roszczeń do czasu kompleksowego uregulowania problemu reprywatyzacji i rekompensat w ustawie reprywatyzacyjnej.    Nawiązując do pytań pana posła Jerzego Wierchowicza, odnoszących się do projektu ustawy o reprywatyzacji nieruchomości i niektórych ruchomości osób fizycznych, przejętych przez państwo lub gminę miasta stołecznego Warszawy, oraz o rekompensatach, należy podkreślić następujące sprawy:    1. Przedterminowe rozwiązanie parlamentu w 1993 r. spowodowało, że projekt ustawy reprywatyzacyjnej, uzgodniony ze środowiskami byłych właścicieli i po zakończonym procesie legislacyjnym, nie został uchwalony.    2. W latach 1993-1997 zainteresowanie realizacją programu reprywatyzacji było raczej niewielkie, a prace w tym zakresie nie przyniosły oczekiwanego rezultatu.    3. Po wyborach w 1997 r. powołany rząd pan premiera Jerzego Buzka już na początku swojej działalności potraktował problem reprywatazacji i rekompensat jako jedno z priorytetowych zadań. Przyjęto założenia do nowelizacji projektu ustawy reprywatyzacyjnej i podjęto prace w tym zakresie. Już w październiku 1998 r. projekt ustawy uzyskał pozytywną opinię Komisji Prawniczej Departamentu Legislacyjnego Rządu i Komitetu Społecznego Rady Ministrów. W dniu 5 listopada 1998 r. projekt ten był przedmiotem obrad Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów. Wówczas postanowiono, aby został wyłoniony Międzyresortowy Zespół do oceny metodologii szacunków utraconego mienia (zarówno z tytułu nacjonalizacji, jak i repatriacji) oraz ich wiarygodności. Zespół uznał te wyliczenia za prawidłowe, jednakże KERM zalecił zebranie dodatkowych opinii ekspertów zewnętrznych. Na podstawie przedstawionej im dokumentacji, eksperci w pisemnej opinii uznali, że wyliczenia (o których mowa wyżej) są prawidłowe. Podejmowane przez ministra skarbu państwa liczne działania nie przyniosły skutku, a nowy projekt ustawy reprywatyzacyjnej, przygotowany zgodnie z zaleceniami, nie stał się jeszcze przedmiotem opinii KERM. Termin skierowania przez rząd RP projektu ustawy reprywatyzacyjnej do Sejmu jest uzależniony od terminu wydania opinii przez KERM i przyjęcia go przez Radę Ministrów. Jeżeli nie zajdą nieprzewidziane okoliczności, jest szansa na wniesienie projektu do Sejmu jeszcze w tym roku.    4. Jednym z założeń projektu ustawy reprywatyzacyjno-rekompensacyjnej jest uregulowanie problemu reprywatyzacji i rekompensat jednym aktem prawnym w odniesieniu do wszystkich grup osób poszkodowanych. Z tego względu nie brano pod uwagę regulowania roszczeń poszczególnych grup poszkodowanych (np. ziemian, Zabużan, aptekarzy itp.) w odrębnych aktach prawnych.    5. W odniesieniu do Zabużan - zgodnie z projektem ustawy - świadczenie reprywatyzacyjne będzie wypłacane w formie bonów reprywatyzacyjnych, które pozwolą im nabywać od skarbu państwa nieruchomości (np. grunty rolne, działki, przedsiębiorstwa państwowe lub zorganizowane ich części itp.), lokale mieszkalne, zbywane przez skarb państwa, gminę lub związek komunalny, dla dotychczasowych najemców, oraz jednostki uczestnictwa w Funduszu Inwestycyjnym Bonów Reprywatyzacyjnych, któremu skarb państwa będzie zbywał akcje i udziały w spółkach prawa handlowego. W celu ułatwienia wyboru nieruchomości skarbu państwa, Agencja Własności Rolnej skarbu państwa utworzy (po uchwaleniu ustawy reprywatyzacyjnej) specjalne katalogi nieruchomości skarbu państwa, zbywanych za bony. W projekcie ustawy reprywatyzacyjnej przyjęto zasadę wyceny ryczałtowej (bezpłatnej dla osób uprawnionych do roszczeń). Wartość utraconego mienia będzie obliczana na podstawie jego faktycznego stanu w chwili utraty, lecz w cenach bieżących, przy zastosowaniu tabel przeliczeniowych. Wycena indywidualna będzie możliwa wyłącznie w wypadkach nietypowych, nieuwzględnionych w tabelach wyceny.    Projekt zakłada, że realizacja roszczeń zabużańskich (jak i z tytułu nacjonalizacji) będzie prowadzona w trybie administracyjnym - organem właściwym do rozpatrzenia wniosku i wydania decyzji o przyznaniu świadczeń reprywatyzacyjnych będzie wojewoda miejsca zamieszkania repatrianta.    6. Na podstawie ˝Centralnego Katalogu Wierzycieli Skarbu Państwa - Raport Urzędu Rady Ministrów z 1993-1994˝ oraz na bazie przeprowadzonej przez Ministerstwo Skarbu Państwa ankietyzacji w I kwartale 1998 r. obliczono liczbę wniosków roszczeniowych na 170 000, w tym. ok. 92 000 stanowią wnioski Zabużan. Projekt ustawy reprywatyzacyjnej, opracowany w oparciu o powyższe dane zgodnie z obowiązującą procedurą, określił realną skalę roszczeń na 110-130 mld zł, przy założeniu pełnej restytucji prawa własności i pełnej rekompensaty za jego utratę, bez rozbijania powyższych roszczeń na poszczególne grupy osób poszkodowanych.    7. Należy zwrócić również uwagę na fakt. że zatwierdzony przez KERM ˝Program prywatyzacji do 2001 roku˝ w podrozdziale ˝Środki z prywatyzacji majątku państwowego, przewidywane na realizację programów społecznych˝ (s. 8), przewiduje utworzenie rezerw majątkowych na realizację roszczeń reprywatyzacyjnych, składających się z nieruchomości skarbu państwa oraz majątku kapitałowego, mienia komunalnego, jeżeli zostało ono nabyte od skarbu państwa bezpłatnie. W przyjętych natomiast przez rząd założeniach do projektu ustawy reprywatyzacyjnej wyklucza się środki finansowe z budżetu państwa na wypłatę rekompensat w formie gotówki, jednakże przewiduje się w nim rezerwowanie stosownych środków na realizację samej ustawy (po wejściu jej w życie), które mają być uwzględnione w każdorocznej ustawie budżetowej.    Środki te są niezbędne dla pokrycia kosztów techniczno-organizacyjnych, takich jak: druk formularzy, koszty administracyjne, obsługa systemów informatycznych, koszty obsługi bonów reprywatyzacyjnych itp.    Przedstawiając powyższe, wyrażam nadzieję, że wyjaśniłam wątpliwości pana posła Jerzego Wierchowicza, zawarte w jego interpelacji z dnia 7 czerwca 1999 r.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Alicja Kornasiewicz    Warszawa, dnia 28 czerwca 1999 r.