Debaty sejmoweIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie propozycji zastąpienia stypendiów socjalnych kredytami dla studentów

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją pani poseł Izabelli Sierakowskiej (nr pisma SPS-022202-2819/99 z dnia 15 listopada br.) w sprawie zastąpienia stypendiów socjalnych kredytami studenckimi uprzejmie informuję, iż wspomniany pomysł pojawił się w toku prac nad systemem pomocy materialnej dla studentów. Chciałbym jednak podkreślić, iż w Ministerstwie Edukacji Narodowej nie ma i nie było projektu zastąpienia stypendiów socjalnych kredytami studenckimi.    W związku z powyższym wyjaśniam, iż celem prowadzonych dyskusji jest znalezienie rozwiązań, które doprowadzą do rozszerzenia dostępu do szkolnictwa wyższego. Z oceny stanu pomocy materialnej dla studentów w latach 1990-1999 wynika, iż systematycznie zmniejsza się liczba stypendystów w stosunku do liczby studentów studiów dziennych uprawnionych do pomocy. Występuje też stała tendencja do zmniejszania zarówno wysokości, jak i liczby stypendiów socjalnych na rzecz wyższej kwoty i większej liczby stypendiów za wyniki w nauce. Jest to wynik m.in. braku zaufania studenckich komisji stypendialnych do dokumentowania wysokości dochodów uprawniających do otrzymania stypendium socjalnego. Należy podkreślić, iż przedstawione zjawiska mogą być spotęgowane wzrostem liczby studentów (w najbliższych latach do uczelni trafi młodzież z wyżu demograficznego).    Już dziś trudno nie zgodzić się z wnioskiem, że miesięczne stypednium socjalne (przeciętne) w wysokości 100 zł jest świadczeniem pomocy, które nie ma już wpływu na decyzję młodych ludzi o podjęciu studiów, jeżeli oni sami nie podejmą dobrze płatnej pracy lub ich rodzice nie są w stanie zapewnić im w tym czasie utrzymania. Miesięczna rata kredytu (400 zł w roku akademickim 1999/2000) - czterokrotnie wyższa od stypendium socjalnego - plus ewentualne stypendium mieszkaniowe i dopłata do wyżywienia stwarzają już realne warunki utrzymania się na studiach. Istotny dla planów studenta powinien być również fakt, że decyzja o przyznaniu kredytu obejmuje cały okres studiów aż do uzyskania tytułu magistra. W przypadku dobrych wyników w nauce student miałby nadal szansę na dodatkową pomoc finansową w formie stypendium za wyniki w nauce.    Wprowadzenie kredytów studenckich w miejsce stypendiów socjalnych pozwoliłoby, przy wykorzystaniu kapitałów będących w dyspozycji banków, na znaczne zwiększenie środków, które mogłyby trafić do studentów. W pierwszym roku funkcjonowania systemu kredyt uzyskało ponad 98 tys. studentów. Tą drogą studenci otrzymali pomoc w wysokości ponad 345 mln zł, czyli prawie 4 razy więcej niż wyniosły w 1998 r. stypendia socjalne.    W odpowiedzi na pierwsze pytanie w sprawie ˝zapewnienia dostępności kredytów studenckich wszystkim chętnym, nawet tym z najbiedniejszych rodzin nie mających szans na zapewnienie we własnym zakresie poręczeń˝ uprzejmie informuję, iż finanse publiczne nie dają możliwości korzystania z kredytów wszystkim chętnym. Kredyty studenckie wraz z poręczeniami należy traktować jako jedną z form pomocy materialnej dla studentów. Udzielaniem kredytów zajmują się banki komercyjne, a pomoc państwa polega na dopłacie do oprocentowania. Preferencyjne kredyty to z pewnością najbardziej racjonalna forma wykorzystania dotacji na pomoc materialną dla studentów. Pomoc zwrotna ma tę zaletę, że sięgają po nią ci, którzy jej naprawdę potrzebują. Przepisy dotyczące kredytów zapewniają zobiektywizowane formy ustalania dochodu, jednolite dla wszystkich studentów. System kredytów gwarantuje pierwszeństwo w ubieganiu się o kredyt studencki osobom o najniższych dochodach, co przy stworzeniu możliwości uzyskania poręczeń Banku Gospodarstwa Krajowego (a w przyszłości również Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa) otwiera drogę do korzystania z kredytów studenckich osobom z rodzin najuboższych, jednocześnie zapewniając im realne możliwości spłaty, a w szczególnych przypadkach także umorzenia. Z kredytu może korzystać student, którego dochód na osobę w rodzinie nie jest większy niż określony poziom dochodu uprawniający do ubiegania się o kredyt. Próg dochodu wyznacza w każdym roku akademickim minister edukacji narodowej na podstawie liczby złożonych wniosków kredytowych i informacji o wysokości dochodu na osobę w rodzinie studentów oraz możliwości Funduszu Pożyczek i Kredytów Studenckich. Osoby, które nie mogły sprostać wymogom banków w zakresie zabezpieczenia spłaty kredytu i mają dochód mniejszy niż 60% dochodu uprawniającego do ubiegania się o kredyt, będą mogły skorzystać z poręczenia Banku Gospodarstwa Krajowego. System pomocy zwrotnej kierowany jest więc do studentów z rodzin najmniej zamożnych, a system poręczeń rozwiązuje problem braku zabezpieczeń kredytu dla studentów o najniższych dochodach.    Odpowiadając na drugie pytanie dotyczące sposobu pogodzenia potrzeby spłat kredytów z coraz większym bezrobociem, chciałbym jeszcze raz zwrócić uwagę na dogodne warunki spłaty kredytu. Student rozpoczyna spłatę rok po ukończeniu studiów i dopiero od tego momentu naliczane są też odsetki obciążające studenta, nie wyższe jednak niż połowa stopy redyskonta weksli w NBP. Kredytobiorca spłaca kredyt w okresie dwa razy dłuższym od okresu pobierania kredytu, z możliwością zmniejszenia rat do 20% wysokości jego miesięcznych dochodów. W związku z powyższym absolwent mający niski dochód może wnioskować o zmniejszenie raty spłaty kredytu, której wysokość w skrajnym przypadku braku dochodów będzie równa zeru.    W odpowiedzi na trzecie pytanie informuję, iż propozycja MEN zakłada zachowanie innych świadczeń pomocy bezzwrotnej w uczelni, pokrywanych z funduszu pomocy materialnej dla studentów, takich jak: zapomogi, stypendia za wyniki w nauce, stypendia specjalne dla niepełnosprawnych studentów, dopłaty do zakwaterowania i wyżywienia. Łączna wysokość środków finansowych przeznaczona na te świadczenia jest prawie trzykrotnie wyższa w porównaniu z kwotą dotacji na stypendia socjalne.    Odpowiadając na czwarte pytanie: ˝W jaki sposób zamierzam zapewnić pomoc socjalną dla studentów pierwszego roku, jeżeli zostaną zlikwidowane stypendia socjalne˝ - wyjaśniam, iż system pożyczek i kredytów studenckich daje prawo do ubiegania się o kredyt wszystkim studentom bez względu na typ uczelni, system studiów i rok studiów. W związku z powyższym studenci pierwszego roku na równi ze swoimi kolegami z wyższych lat studiów już dziś korzystają z kredytów. Z danych statystycznych z dnia 30 czerwca br. wynika, że w pierwszym roku funkcjonowania systemu wśród kredytobiorców przeważali studenci pierwszego roku. Stanowili oni 28,14% wszystkich kredytobiorców (studenci II roku - 25,75%, III roku - 21,89%, IV roku - 15,43%, V roku - 8,44%, VI roku - 0,35%).    Pytanie piąte: ˝W jaki sposób zapobiec ucieczce w poszukiwaniu pracy młodych ludzi z wyższym wykształceniem z małych miejscowości i wsi do dużych miast? Na ile zastąpienie stypendiów socjalnych kredytami może się przyczynić do wzrostu tego procesu?˝ Poruszone w pytaniu zagadnienie jest tematem złożonym. Uzależnianie zjawiska uciekania młodych ludzi ze wsi do miasta od kredytów czy stypendiów uważam za zbyt duże uproszczenie problemu. Należy podkreślić, iż z danych statystycznych wynika, iż problem bezrobocia w najmniejszym stopniu dotyka ludzi z wyższym wykształceniem. W związku z powyższym dążenie do zwiększenia dostępu do szkolnictwa wyższego, również poprzez zmiany w systemie pomocy materialnej, jest kierunkiem działania wpływającym na zmniejszenie bezrobocia wśród młodzieży z obszarów wiejskich. Jeżeli kredyty wpłynęłyby w większym stopniu niż stypendia socjalne na decyzje o podejmowaniu kształcenia w szkole wyższej, moim zdaniem należałoby projekt zmian oceniać pozytywnie.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Jerzy Zdrada    Warszawa, dnia 3 grudnia 1999 r.