Debaty sejmoweIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zwiększenia ceny nabycia przedsiębiorstwa o jego długi przejęte przez nabywcę

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do złożonej na ręce pana prezesa Rady Ministrów interpelacji pana posła Wiesława Ciesielskiego w sprawie zwiększenia ceny nabycia przedsiębiorstwa o jego długi przejęte przez nabywcę uprzejmie wyjaśniam, co następuje:    Zgodnie z przepisem § 6 ust. 13 rozporządzenia ministra finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (DzU nr 6, poz. 35 z późn. zm.) łączna wartość początkowa środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych wchodzących w skład nabytego przez podatnika przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części określana jest na podstawie poniższych wartości:    1) ceny nabycia przedsiębiorstwa,    2) wartości rynkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych z dnia nabycia,    3) łącznej wartości nabytych składników mienia niebędących środkami trwałymi ani wartościami niematerialnymi i prawnymi, wynikającej z ksiąg zbywanego przedsiębiorstwa.    Wymieniony przepis § 6 ust. 13 rozporządzenia uzależnia określenie łącznej wartości początkowej nabytych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych od wzajemnych relacji pomiędzy tymi wartościami, co można wyrazić następująco:    1) jeżeli (§ 6 ust. 13 pkt 1) cena nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części jest mniejsza od wartości rynkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych powiększonej o wartość składników mienia niebędących środkami trwałymi ani wartościami niematerialnymi i prawnymi wynikającą z ksiąg zbywanego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, to łączna wartość początkowa nabytych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych jest równa cenie nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części pomniejszonej o łączną wartość nabytych składników mienia niebędących środkami trwałymi ani wartościami niematerialnymi i prawnymi wynikającą z ksiąg zbywanego przedsiębiorstwa,    2) jeżeli (§ 6 ust. 13 pkt 2) cena nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części jest wyższa od sumy wartości rynkowej poszczególnych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych z dnia nabycia powiększonej o łączną wartość nabytych składników mienia nie będących środkami trwałymi ani wartościami niematerialnymi i prawnymi wynikającą z ksiąg zbywanego przedsiębiorstwa, wówczas łączna wartość początkowa nabytych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych równa się sumie wartości rynkowej poszczególnych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych z dnia nabycia.    Przy ustalaniu łącznej wartości początkowej nabytych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych według powyższych zasad, wynikających z wymienionych przepisów rozporządzenia, zasadnicze wątpliwości podatników oraz organów podatkowych budziło pojęcie ˝składników mienia nie będących środkami trwałymi ani wartościami niematerialnymi i prawnymi˝, które nie zostało zdefiniowane przepisami rozporządzenia.    1. Ministerstwo Finansów pismem z dnia 23 października 1997 r. nr POH/3869/97/97 (w załączeniu)*), adresowanym do Izby Skarbowej w Bielsku Białej, przekazanym wszystkim izbom skarbowym do wiadomości, określiło pojęcie ˝mienia˝, powołując się na art. 44 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem mieniem jest własność i inne prawa majątkowe, przez co - w doktrynie prawa cywilnego - rozumie się sumę aktywów, bez uwzględnienia obciążeń tego mienia. Uwzględniając ten pogląd, Ministerstwo Finansów wyjaśniło, iż przyjęte do spłaty zobowiązania i fundusze specjalne, czyli pasywa bilansu (poz. C i D) nie pomniejszają wartości składników majątku, wyszczególnionych w aktywach tego bilansu, a tym samym nie zwiększają ceny nabycia decydującej o wartości początkowej nabytych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych.    Powyższa interpretacja wzbudziła liczne protesty ze strony podatników będących nabywcami przedsiębiorstw, a głównie ze strony spółek pracowniczych przejmujących przedsiębiorstwa skarbu państwa do odpłatnego korzystania. Protesty te były dodatkowo wspierane wystąpieniami ministra skarbu oraz posłów.    Po ponownym przeanalizowaniu swojego stanowiska Ministerstwo Finansów uznało zasadność protestów i pismem okólnym z dnia 17 marca 1998 r. nr POH/35/98, wydanym na podstawie art. 14 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (DzU nr 137, poz. 926), skierowanym do wszystkich izb skarbowych i urzędów kontroli skarbowej, w którym anulowano dotychczasową interpretację, podano obecnie obowiązującą wykładnię, stanowiącą, iż przy ustalaniu wartości początkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych w przypadku kupna, przyjęcia do odpłatnego korzystania lub wniesienia do spółki w formie wkładu niepieniężnego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części należy uwzględniać również wartość przejętych długów i ciężarów.    Uzasadnieniem zmiany stanowiska było wskazanie przez zainteresowanych na art. 551 Kodeksu cywilnego stanowiący, że w skład przedsiębiorstwa, jako zespołu składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, wchodzą w szczególności - obok praw podmiotowych - również zobowiązania i obciążenia związane z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa, chyba że zobowiązania te stosownie do zawartej umowy nie zostaną przejęte przez nabywcę.    Przepisy prawa podatkowego jako nieregulujące problematyki związanej ze zbyciem przedsiębiorstwa nie mogą stanowić przeszkody lub utrudnień w zawieraniu stosownych umów w tym zakresie. Pozostawienie poprzedniej interpretacji spowodowałoby, że przedsiębiorstwa państwowe lub komunalne będące własnością gmin jako przynoszące straty musiałyby ulec likwidacji albo wymagałyby stałych dotacji na pokrycie tych strat.    2. Sugestia, iż w wyniku zmienionej interpretacji budżet państwa i budżety samorządowe ponoszą straty jest nieuzasadniona.    Wcześniejsza interpretacja wynikająca wyłącznie z wykładni językowej i wsparta poglądami doktryny prawa cywilnego narażała podatników nabywających przedsiębiorstwa z długami także od skarbu państwa lub gminy na płacenie wyższych podatków niż pozostali podatnicy nabywający przedmioty majątkowe nie w formie przedsiębiorstwa lub jako zorganizowaną jego część, co spotkało się z zarzutem naruszenia podstawowej zasady równości podatników wobec prawa oraz hamowania procesów prywatyzacyjnych.    Z dotychczasowego orzecznictwa sądowego wynika jednoznacznie, że przy stosowaniu przepisów prawa dokonuje się wykładni nie tylko językowej, ale również systemowej i celowościowej, jeżeli jest to niezbędne do zrealizowania zasady pewności prawa oraz zasady sprawiedliwości.    Cena nabycia przedsiębiorstwa wynegocjowana przez strony transakcji uwzględnia także obciążenia aktywnych składników majątku, które nabywca przedsiębiorstwa zobowiązany będzie ponieść. Dlatego też wynikająca z ksiąg zbywanego przedsiębiorstwa wartość składników mienia nie będących środkami trwałymi ani wartościami niematerialnymi i prawnymi powinna oznaczać wartość księgową netto tych aktywów, a zatem ich wartość pomniejszoną o ciążące na majątku przedsiębiorstwa zobowiązania.    Przyjęcie rozumienia przepisu § 6 ust. 13 rozporządzenia, uznającego za ˝inne składniki mienia przedsiębiorstwa˝ jedynie aktywa przedsiębiorstwa niebędące środkami trwałymi i wartościami niematerialnymi i prawnymi prowadziło do tego, iż sytuacja podatkowa podmiotu przejmującego środki trwałe jako jeden ze składników nabywanego przedsiębiorstwa była znacznie mniej korzystna od sytuacji podatkowej podmiotu, który nabywa wyłącznie poszczególne środki trwałe.    W tej sytuacji nie mogę podzielić poglądu pana posła, że budżet państwa ponosi straty w wyniku zmiany niewłaściwej interpretacji.    3. Wobec tego, że poprzednia interpretacja została anulowana, obecna wykładnia ma zastosowanie do ustalania wartości początkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych nabytych po dniu wejścia w życie powołanego wcześniej rozporządzenia w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. Jest to jedna z kardynalnych zasad stosowania praw.    4. Jednym z podstawowych działań zmierzających do wyeliminowania wątpliwości interpretacyjnych obowiązujących przepisów było opracowanie projektu nowych ustaw: o podatku dochodowym od osób prawnych i o podatku dochodowym od osób fizycznych, w których to ustawach jednoznacznie określono zasady ustalania wartości początkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych w przypadku, gdy stanowią składniki nabywanego przedsiębiorstwa lub zorganizowanej jego części.    Z wyrazami szacunku    Minister    Leszek Balcerowicz    Warszawa, dnia 24 listopada 1999 r.