Odpowiedź na interpelację w sprawie konieczności przywrócenia ochrony podstawowych interesów narodowych i państwowych w systemie makroekonomicznym Polski
Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do interpelacji poselskiej pana posła Janusza Dobrosza w sprawie konieczności przywrócenia ochrony podstawowych interesów narodowych i państwowych w systemie makroekonomicznym Polski, która została skierowana przez pana marszałka do ministra skarbu państwa celem udzielenia odpowiedzi ustnej na posiedzeniu Sejmu, a nie została zakwalifikowana do porządku dotychczasowych posiedzeń, przesyłam niniejszym w załączeniu odpowiednie informacje będące przedmiotem zainteresowania pana posła Janusza Dobrosza. Ad 2. Polska gospodarka znajduje się w okresie przemian wynikających z procesów transformacji systemu ekonomicznego oraz integracji z Unią Europejską. Realizowana w ostatnich latach przez rząd polityka przekształceń własnościowych w bankowości, przemyśle i rolnictwie ma na celu głównie poprawę efektywności funkcjonowania gospodarki w skali globalnej, poszczególnych gałęzi oraz podmiotów gospodarczych. Nie można jej oczywiście nazwać działaniem na szkodę Rzeczypospolitej Polskiej. Należy stwierdzić, że polska gospodarka, mimo dynamicznego rozwoju, jaki wystąpił w ostatnich latach, wykazuje nadal opóźnienie w zakresie przemian technologicznych w porównaniu z innymi krajami o rozwiniętej gospodarce rynkowej. Opóźnienie to można niwelować poprzez restrukturyzację i konsolidację systemu bankowego, przemysłu i rolnictwa. Skromny potencjał kapitałowy rodzimych inwestorów uniemożliwia zaangażowanie odpowiednich środków w celu pełnego uruchomienia wskazanych wyżej procesów. Stąd też istnieje konieczność sięgnięcia po zewnętrzne źródła finansowania. Bez znacznego udziału zagranicznych inwestorów restrukturyzacja polskiej gospodarki nie ma szans na powodzenie. Tym samym wzrost efektywności gospodarowania nie jest możliwy. Proces integracji Polski z gospodarką europejską stanowi dla naszego kraju wyzwanie i powinien stymulować do podejmowania działań prowadzących do wzrostu konkurencyjności polskich towarów i poprawy ich pozycji na rynku międzynarodowym. W świetle przedstawionych uwarunkowań można stwierdzić, że inwestycje zagraniczne odgrywają istotną rolę w procesie restrukturyzacji i prywatyzacji polskiej gospodarki. Napływ kapitału świadczy o wzroście zaufania inwestorów zagranicznych do rynku polskiego, a także o pozytywnej ocenie sytuacji ekonomicznej. Ad 5. Wycena majątku ˝odsprzedanego inwestorom krajowym i zagranicznym w procesie prywatyzacji˝ dokonana przez prof. Poznańskiego przy pomocy szacowania dochodu narodowego jest bardzo niedokładna, a wnioski wysnuwane na tej podstawie są zbyt daleko idące. Wszelkie szacunki o charakterze makroekonomicznym nie dają rezultatów w konfrontacji z konkretnymi wycenianymi i zbywanymi podmiotami. O wiele dokładniejsze rezultaty przynosi oszacowanie wartości przedsiębiorstw i spółek dokonywane na podstawie art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, będące niezbędnym elementem analizy przedprywatyzacyjnej. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 1997 r. w sprawie zakresu analizy spółki oraz przedsiębiorstwa państwowego oszacowanie wartości przedsiębiorstwa jest dokonywane przy użyciu co najmniej dwóch metod wyceny wybranych spośród następujących: - zdyskontowanych przyszłych strumieni pieniężnych, - wartości odtworzeniowej; - wartości skorygowanej aktywów netto, - rynkowej wartości likwidacyjnej, - przy zastosowaniu mnożnika zysku. Wyboru metody dokonuje się w zależności od sytuacji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstwa. Wybór ten wymaga uzasadnienia. Porównanie wyników oszacowania wartości jest podstawą do ceny określenia akcji lub wartości przedsiębiorstwa, tak aby uzyskany wynik stanowił bazę do negocjacji z inwestorem. Przy takiej wycenie wartości firmy oraz dodaniu do niej wartości zobowiązań inwestycyjnych i socjalnych wynegocjowanej z inwestorom nie można mówić o sprzedaży majątku za 10-20% jego wartości. Ilekroć następuje zetknięcie przedsiębiorstwa z rynkiem w procesie zmiany jego właściciela, ilekroć decydujemy o cenie za przedsiębiorstwo, ilekroć bierzemy pod uwagę wartość jego majątku, a wielkości te różnią się między sobą, to zawsze mamy do czynienia z tzw. wartością firmy. Jeżeli rynek jest gotów wydać więcej pieniędzy za nabycie polskich przedsiębiorstw niż wskazuje na to wartość ich majątku, to można w takich sytuacjach stwierdzić, że polskie przedsiębiorstwa wykazują goodwill. Jeżeli natomiast oferowana cena jest niższa niż wartość rynkowa majątku zbywanego przedsiębiorstwa, występuje tzw. negatywna goodwill. Przedsiębiorstwo nie ma reputacji ekonomicznej. W takiej sytuacji przedmiotem zbycia jest tylko majątek obciążony długami, hipoteką i zastawem, pozostałe bowiem atrybuty należy zrestrukturyzować, ukształtować od początku, przewartościować, nakierować na nowe cele. Majątek staje się narzędziem dochodzenia do reputacji firmy. Niestety, wiele polskich firm nie wykazuje wartości reputacji. Obarczone majątkiem nieprodukcyjnym, wymagające restrukturyzacji organizacyjnej, finansowej, majątkowej, walczą o utrzymanie lub wejście na konkurencyjne rynki. Mają więcej majątku niż siły generowania korzyści z tego majątku. Taki właśnie majątek ˝wypracowany przez społeczeństwo w czasach PRL˝ jest przedmiotem ˝wyprzedaży inwestorom zagranicznym˝. O jakości, efektywności wykorzystania, nowoczesności, cechach ekologicznych i technologicznych tego majątku prof. Poznański i inni cytowani przez pana posła autorzy raczej nie piszą. Ad 7, 8. Skumulowana wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce do dnia 31 grudnia 1999 r. (wg danych Państwowej Agencji Inwestycji Zagranicznych) wyniosła 38 912,6 mln USD. Narastającą wartość tych inwestycji w poszczególnych latach od 1989 roku przedstawia poniższe zestawienie: 1989 r. - 8 mln USD, 1990 r. - 105 mln USD, 1991 r. - 324 mln USD, 1992 r. - 1408 mln USD, 1993 r. - 2828 mln USD (inwestycje powyżej 1 mln USD) 1994 r. - 4321 mln USD (jw.), 1995 r. - 6832 mln USD (jw.), 1996 r. - 14 027 mln USD (jw.), 1997 r. - 20 588 mln USD (inwestycje ogółem), 1998 r. - 30 651 mln USD (jw.), 1999 r. - 8 913 mln USD (jw.). Opierając się na danych PAIZ publikowanych od 1993 r., w poniższej tablicy przedstawiono wartości bezpośrednich inwestycji zagranicznych (w mln USD) w wymienionych przez pana posła sektorach, przy czym pragnę zaznaczyć, że od 1997 r. wartość ubezpieczeń i wszelkich usług finansowych ujmowana jest przez agencję łącznie w sekcji ˝Pośrednictwo finansowe˝. Sektor 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 Przemysł ogółem 1 700 2 588,6 4 324,4 7 482,9 11 042,0 15 912,1 17 318,4 Finanse/Pośrednictwo finansowe 369 817,8 1 278 2 522,9 3 130,4 4 802,9 7 861,8 Ubezpieczenia 4 4 16 29,7 * * * Rolnictwo 8 8 9 15 15 24 30,1 Instytucją, która prowadzi monitoring zagranicznych inwestycji w Polsce, jest Państwowa Agencja Inwestycji Zagranicznych (PAIZ). Monitoring odbywa się na podstawie ankiet wysyłanych przez Agencję do dużych inwestorów, którzy ulokowali w naszym kraju co najmniej milion dolarów i dotyczy wyłącznie inwestycji bezpośrednich, a więc długoterminowych, będących źródłem przyszłych zysków z działalności gospodarczej. Pragnę jednakże zaznaczyć, iż z uwagi na zindywidualizowany charakter informacji przekazywanych przez poszczególnych inwestorów, PAIZ jak dotychczas nie prowadziła i nie publikowała danych ukazujących skalę inwestycji typu ˝greenfield˝. W chwili obecnej dostępne są na ten temat jedynie bardzo ogólne informacje - głównie wypowiedzi prezesa Agencji - z których wynika, że inwestycje ˝od zera˝ stanowiły w 1999 r. 52% zagranicznych środków zainwestowanych w Polsce i wobec zwiększających się wpływów z prywatyzacji z udziałem inwestora zagranicznego założyć można, iż nastąpi spadek zainteresowania inwestorów prowadzeniem w Polsce działalności od podstaw. Zgodnie z regułami otwartego rynku i z zasadą wolnej konkurencji rząd nie ma wpływu na decyzje inwestorów, zwłaszcza reprezentujących kapitał zagraniczny. Nie można zatem mówić o ˝kierowaniu˝ kapitałem zagranicznym, który chętniej niż prywatyzację założycielską wybiera drogę bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Ad 9. Przyjmując na siebie zobowiązania wynikłe z Układu Europejskiego oraz członkowstwa w OECD, Polska stanęła przed zadaniem otwierania swego obszaru dla swobodnego przepływu towarów, usług, kapitału, a w perspektywie także pracowników. Abstrahując od prawnego charakteru tych zobowiązań, nie sposób nie zauważyć, że obecne procesy globalizacyjne są przejawem powszechnej tendencji do upowszechniania wolności gospodarczych. Należy zwrócić uwagę, że stosowanie odstępstw od równego udziału wszystkich chętnych uczestników prywatyzacji, tj. przeprowadzanie tego procesu z preferencją uczestników krajowych, prowadzić może do stworzenia słabych organizmów gospodarczych, podatnych na pokusę udzielania permanentnej pomocy publicznej, ˝narażonych˝ na przejęcia (lub wręcz zamierzonych od razu do odsprzedania przez polskich inwestorów). Konsekwencją mogą być sytuacje w których wybór ostatecznego inwestora branżowego odbywa się poza wpływem skarbu państwa. Polski inwestor okazuje się jedynie pośrednikiem we właściwej transakcji kapitałowej. Powyższe uwagi nie świadczą o tym, że rząd polski nie widzi potrzeby utrzymywania pewnych ograniczeń - najczęściej o czasowym charakterze - odnośnie do niektórych wolności. Nadal obowiązuje tryb koncesyjny przy nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Rząd wyraża wolę ograniczania dostępności nabywania nieruchomości przez cudzoziemców także po wstąpieniu do Unii, co znalazło wyraz w stosownym stanowisku negocjacyjnym. Podobne ograniczenia dotyczą rynku pracy - istnieje tryb koncesyjny przy zatrudnianiu w Polsce cudzoziemców. Niewątpliwie należy rozważyć potrzebę stworzenia listy składników mienia państwowego, które powinno się wyłączyć z prywatyzacji. W żadnym razie nie ma jednak powodu, by odnośnie do jakiegokolwiek składnika tego majątku wskazane było określanie przez polskie państwo proporcji własności polskiej i zagranicznej. Każde takie działanie byłoby nie tylko arbitralną ingerencją państwa w życie gospodarcze, lecz również trudno byłoby wskazać racjonalne powody konkretnych rozstrzygnięć. Priorytetem polskiego rządu jest zapewnienie możliwości rozwoju polskiej gospodarki oraz krajowych instytucji finansowych dzięki dostosowywaniu standardów ich działania do standardów europejskich. Dla przykładu, sektor bankowy w Polsce stanowi nie tylko integralną część polskiej gospodarki, ale staje się coraz bardziej powiązany z międzynarodowym systemem finansowym. Wymaga on dostosowania do funkcjonowania w ramach otwartego konkurencyjnego środowiska. Jest to zgodne z realizowaną strategią gospodarczą państwa polegającą na integracji gospodarki polskiej z gospodarką światową, a w szczególności z gospodarkami krajów OECD i Unii Europejskiej. Konieczność kontynuacji szybkiej prywatyzacji majątku państwowego i zapewnienia inwestorom zagranicznym dostępu na równych prawach z inwestorami krajowymi do tego procesu na bazie przejrzystych zasad i procedur było jednym z istotnych zapisów Porozumienia o zaproszeniu Polski do przystąpienia do konwencji o Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) zgodnie z oświadczeniem rządu RP dotyczącym przyjęcia przez Polskę zobowiązań wynikających z członkowstwa w OECD (lipiec 1996 r.). Stanowi ono prawnie wiążące zobowiązanie, którego ewentualne nieprzestrzeganie przez stronę polską może spowodować negatywne konsekwencje o charakterze prawno-ekonomicznym. Przejawem tego podejścia jest ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków oraz o zmianie niektórych ustaw, która wejdzie w życie z dniem uzyskania przez Polskę członkowstwa w Unii Europejskiej. Przyspieszenie prywatyzacji/restrukturyzacji przedsiębiorstw państwowych jest także jednym z priorytetów ˝Partnerstwa dla Członkowstwa˝, dokumentu przyjętego przez Komisję Europejską w dniu 25 kwietnia 1998 r. Powyższy dokument stanowi obecnie podstawę procesu integracji Polski ze strukturami Unii Europejskiej, w którym uwydatniony został zakres niezbędnych dostosowań w celu efektywnego przygotowania do członkowstwa w UE. Odpowiedzią rządu RP było przyjęcie w czerwcu 1998 r. przez Radę Ministrów ˝Narodowego Programu Przygotowania do Członkowstwa w UE (NPPC˝, w którym strona polska zobowiązała się do intensyfikacji i usystematyzowania procesów dostosowawczych, w tym także do przyspieszenia realizacji procesu przekształceń własnościowych, a także liberalizacji przepływu kapitału. Ewentualne wprowadzenie ograniczeń dotyczących udziału kapitału zagranicznego w polskiej gospodarce oznaczałoby rewizję stanowiska Polski wynikającego z członkowstwa w OECD i stowarzyszenia z Unią Europejską. Prowadziłoby to zatem do przekreślenia dotychczasowych działań zmierzających do włączenia Polski w struktury międzynarodowe. Ad 10. Według definicji Międzynarodowego Funduszu Walutowego bezpośrednie inwestycje zagraniczne to inwestycje podejmowane w celu uzyskania trwałego wpływu na działalność przedsiębiorstwa w innym kraju. Rola inwestycji zagranicznych, zwłaszcza dla gospodarek znajdujących się, tak jak gospodarka Polski, w okresie transformacji systemowej i gospodarczej, jest nie do przecenienia. Wyznaczają ją przede wszystkim następujące czynniki: a) Wzrost gospodarczy. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne są bez wątpienia czynnikiem determinującym wzrost gospodarczy Polski. Byłby on trudny do osiągnięcia tylko przy wykorzystaniu krajowych zasobów finansowych. Utrzymanie i zwiększenie wzrostu gospodarczego poprzez modernizację podmiotów gospodarczych wymaga ciągłego zwiększania nakładów inwestycyjnych. Tymczasem poziom oszczędności krajowych jest niski, dlatego też znaczna część inwestycji będzie musiała być finansowana przez kapitał zagraniczny. Pozyskiwanie inwestorów zagranicznych ma więc znaczenie priorytetowe dla gospodarki kraju. b) Poprawa konkurencyjności polskiego produktu. Transfer kapitału zagranicznego zwiększa zdolność polskich podmiotów gospodarczych do sprostania konkurencji ze strony nowoczesnych firm zachodnich i przybliża nas do integracji z gospodarką światową. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne stają się podstawowym elementem integracji europejskiej i światowej. W Europie następują dynamiczne i nieodwracalne przemiany, takie m.in. jak stworzenie unii monetarno-walutowej. Są to transformacje, do których Polska musi się włączyć. Transfery kapitałów w znakomity sposób przyczyniają się do realizacji tego celu. Należy pamiętać, że inwestorzy zagraniczni, wchodząc na rynek polski, zachowują swoje dotychczasowe rynki zbytu i kanały dystrybucji, sprzyjając Polsce w pokonywaniu barier w handlu międzynarodowym. W skali makroekonomicznej pozwala to na promocję eksportu, ogranicza deficyt obrotów bieżących handlu zagranicznego i w efekcie poprawia bilans płatniczy. c) Wpływ na eksport. Inwestycje zagraniczne jako jeden z czynników wzrostu gospodarczego wpływają bezpośrednio lub pośrednio na kształtowanie się poziomu innych wielkości makroekonomicznych, w tym na wielkość polskiego eksportu. Wg danych Instytutu Badań nad Demokracją i Przedsiębiorstwem Prywatnym, opracowanych na podstawie specjalnego modelu ekonometrycznego, istnieje dodatnia pośrednia zależność pomiędzy poziomem inwestycji zagranicznych a wielkością eksportu. d) Transfer technologii. Dzięki inwestycjom zagranicznym otrzymujemy nie tylko kapitał, ale również technologie i umiejętności pochodzące z gospodarek o długiej tradycji rynkowej. Przedsiębiorstwa, w których dokonano inwestycji zagranicznych, odnotowują zdecydowaną poprawę niemal we wszystkich dziedzinach gospodarowania. Również przez konsumentów wyczuwalny jest pozytywny wpływ zagranicznych metod i technologii na zróżnicowanie i podwyższenie jakości produktów, jak również motywowanie innych producentów do osiągania standardów zagranicznych. Ograniczeniu ulega część produkcji krajowej, która nie spełnia norm jakościowych. W odniesieniu do inwestycji zagranicznych należy wyodrębnić także dwa elementy związane z prywatyzacją i działalnością Ministerstwa Skarbu Państwa jako podmiotu nadzorującego ten proces, do których należy się odnieść. Są to: 1) tworzenie mejsc pracy przez inwestorów zagranicznych, 2) kontrola państwa nad zagranicznym przedsięwzięciem inwestycyjnym w Polsce. Jednym z najważniejszych pozytywnych skutków zagranicznych inwestycji bezpośrednich jest oddziaływanie na zatrudnienie. W kraju borykającym się z bezrobociem tworzenie nowych miejsc pracy przez zagranicznych inwestorów jest wyjątkowo pożądane. Należy podkreślić, że w ramach prywatyzacji inwestorzy są zobowiązani do podpisania pakietu socjalnego obejmującego m.in. gwarancję zatrudnienia, utworzenie funduszy socjalnych dla pracowników, utrzymanie poziomu wynagrodzeń, udzielanie pożyczek pracownikom itd. Pakiet socjalny jest w każdym przypadku negocjowany i akceptowany przez przedstawicieli pracowników i zakładowych organizacji związkowych. Celem inwestora jest uzyskanie efektywnego wpływu na zarządzanie firmą. Oznacza to m.in. rozszerzenie działalności przedsiębiorstwa poza granice kraju macierzystego w celu uzyskania bezpośredniego wpływu na działalność przedsiębiorstwa, w którym lokowane są środki finansowe, dostarczane dobra inwestycyjne i w którym inwestor posiada udział własnościowy. Na mocy art. 44 Załącznik XII d do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi nabywanie majątku państwowego w procesie prywatyzacji zostało wyłączone spod zasady traktowania narodowego, co oznacza możliwość stosowania prawnych ograniczeń nabywania tego majątku przez podmioty zagraniczne (w okresie 10 lat od wejścia w życie układu, tj. do końca lutego 2004 r.). Należy mieć jednak na względzie, że w skali globalnej istnieje bardzo silna rywalizacja państw, które konkurują ze sobą o pozyskanie nowych inwestycji zagranicznych. Jest to jedna z przyczyn, dla których faktyczne ograniczenia prawne w dostępie do prywatyzowanego majątku są stosunkowo mało znaczące i mają wyraźnie charakter wygasający. Niemniej jednak w znacznej ilości przypadków prywatyzowania poszczególnych przedsiębiorstw lub branż gospodarki stosuje się ograniczenia swobody decyzji w najważniejszych kwestiach, na przykład wymóg akceptacji przez skarb państwa najistotniejszych decyzji w sprywatyzowanych przedsiębiorstwach sektora tytoniowego. Wiele wskazuje na to, że metoda ta zostanie zastosowana także i w innych przypadkach prywatyzacji, np. w sektorze spirytusowym czy cukrownictwie. Polska zobowiązała się jednak do przeprowadzenia zmian w prawie zmierzających do równego traktowania podmiotów krajowych i inwestorów z krajów Unii Europejskiej. Ad 11. Wszelkie działania prywatyzacyjne ministra skarbu państwa prowadzone są w oparciu o przepisy ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych oraz rozporządzeń wykonawczych. Rzetelność oceny sytuacji firmy wynika ze szczegółowych analiz opracowywanych przez doradcę ministra skarbu państwa wybranego w drodze publicznego, nieograniczonego przetargu. Szczegółowy zakres przedmiotowych analiz określa rozporządzenie wykonawcze. Należy zwrócić uwagę, że do zakresu prac doradcy należy m.in. rekomendacja ministrowi skarbu państwa najwłaściwszej dla danego podmiotu ścieżki prywatyzacyjnej. Dlatego też udział wybranych inwestorów strategicznych w prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych nie może być utożsamiany z zamachem na integralność przedsiębiorstwa państwowego. Reformy ustrojowe dokonane w ostatniej dekadzie w Polsce wymagają dostosowania działalności gospodarczej przedsiębiorstwa do warunków rynkowych, m.in. poprzez przekształcenia i prywatyzację przedsiębiorstw państwowych. Zgodnie z przepisami warunkującymi przebieg procesów prywatyzacji, jak również zobowiązaniami międzynarodowymi Polski, nie można ograniczać udziału w prywatyzacji przedsiębiorstw, biorąc pod uwagę strukturę czy pochodzenie kapitału inwestorów. Wszelkie prywatyzacje obywają się w trybie publicznym i dotyczą wszystkich zainteresowanych spełniających wymagane przez MSP warunki. Sytuacja ta odnosi się również do prywatyzacji, w której biorą udział zagraniczne koncerny państwowe. W ostatnim czasie mieliśmy do czynienia z tego typu rozwiązaniami w przypadku Telekomunikacji Polskiej SA czy firm z sektora elektroenergetycznego. Jest bardzo prawdopodobne, że w innych tzw. dużych prywatyzacjach również uczestniczyć będą inwestorzy zagraniczni (w tym także kapitał państwowy), zgodnie z obowiązującą w Unii Europejskiej zasadą swobody przepływu kapitału, i nie ma powodu, aby upatrywać w tym działań kryminogennych czy jakiegokolwiek ograniczenia suwerenności Polski. Wciąż skromny potencjał kapitałowy rodzimych inwestorów uniemożliwia zaangażowanie środków finansowych na skalę pożądanego rozwoju prywatyzowanych podmiotów. Stąd wynika praktyczna konieczność sięgnięcia po zewnętrzne źródła finansowania. W tym kontekście wydaje się oczywiste, iż restrukturyzacja polskiej gospodarki nie ma szans powodzenia bez liczącego się udziału zagranicznych inwestorów. Ad 12. Wspomniany przez pana posła dokument pt. ˝Polska 2025 - Długookresowa Strategia Trwałego i Zrównoważonego Rozwoju˝ był istotnie w ostatnim czasie przedmiotem prac rządu. Jego powstanie nie wiąże się jednak z koniecznością naprawy struktury własności w gospodarce polskiej, gdyż rząd, nie zgadzając się z tezą pana posła, nie ocenia jej jako ˝zdewastowanej˝ czy wymagającej gwałtownych działań naprawczych. Minister Aldona Kamela-Sowińska Warszawa, dnia 26 lipca 2001 r.
- Interpelacja w sprawie przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej
- Odpowiedź na interpelację w sprawie skutków finansowych wywołanych przez ustawę z dnia 23 sierpnia 2001 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty
- Odpowiedź na interpelację w sprawie uregulowania statusu prawnego rzeczników praw pacjenta
- Odpowiedź na interpelację w sprawie zahamowania procesu zmniejszania liczby miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych
- Interpelacja w sprawie procesów konsolidacji sektora telekomunikacyjnego i planów powołania spółki Tele-PERN