Debaty sejmoweIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie napływu bezpośrednich inwestycji kapitału zagranicznego

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację poselską pana posła Jana Kulasa w sprawie napływu bezpośrednich inwestycji kapitałi zagranicznego przesyłam następujące informacje:    Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce    Według definicji Międzynarodowego Funduszu Walutowego bezpośrednie inwestycje zagraniczne to inwestycje podejmowane w celu uzyskania trwałego wpływu na działalność przedsiębiorstwa w innym kraju. Rola inwestycji zagranicznych, zwłaszcza dla gospodarek znajdujących się, tak jak gospodarka Polski, w okresie transformacji systemowej i gospodarczej, jest nie do przecenienia. Wyznaczają ją przede wszystkim następujące czynniki:    a) Wzrost gospodarczy    Bezpośrednie inwestycje są bez wątpienia czynnikiem determinującym wzrost gospodarczy Polski. Byłby on trudny do osiągnięcia przy wykorzystaniu tylko krajowych zasobów finansowych. Utrzymanie i zwiększenie wzrostu gospodarczego poprzez modernizację podmiotów gospodarczych wymaga ciągłego zwiększania nakładów inwestycyjnych. Tymczasem poziom oszczędności krajowych jest niski, dlatego też znaczna część inwestycji będzie musiała być finansowana przez kapitał zagraniczny. Pozyskiwanie inwestorów zagranicznych ma więc znaczenie priorytetowe dla gospodarki kraju.    b) Poprawa konkurencyjności polskiego produktu    Transfer kapitału zagranicznego zwiększa zdolność polskich podmiotów gospodarczych do sprostania konkurencji ze strony nowoczesnych firm zachodnich i przybliża nas do integracji z gospodarką światową. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne stają się podstawowym elementem integracji europejskiej i światowej. W Europie następują dynamiczne i nieodwracalne przemiany, takie m.in. jak stworzenie unii monetarno-walutowej. Są to transformacje, do których Polska musi się włączyć. Transfery kapitałów w znakomity sposób przyczyniają się do realizacji tego celu.    Należy pamiętać, że inwestorzy zagraniczni wchodząc na rynek polski zachowują swoje dotychczasowe rynki zbytu i kanały dystrybucji, sprzyjając Polsce w pokonywaniu barier w handlu międzynarodowym. W skali makroekonomicznej pozwala to na promocję eksportu, ogranicza deficyt obrotów bieżących handlu zagranicznego i w efekcie poprawia bilans płatniczy.    c) Wpływ na eksport    Inwestycje zagraniczne jako jeden z czynników wzrostu gospodarczego wpływają bezpośrednio lub pośrednio na kształtowanie się poziomu innych wielkości makroekonomicznych, w tym na wielkość polskiego eksportu. Według danych Instytutu Badań nad Demokracją i Przedsiębiorstwem Prywatnym, opracowanych na podstawie specjalnego modelu ekonometrycznego, istnieje dodatnia pośrednia zależność pomiędzy poziomem inwestycji zagranicznych a wielkością eksportu.    d) Transfer technologii    Dzięki inwestycjom zagranicznym otrzymujemy nie tylko kapitał, ale również technologie i umiejętności pochodzące z gospodarek o długiej tradycji rynkowej. Przedsiębiorstwa, w których dokonano inwestycji zagranicznych, odnotowują zdecydowaną poprawę niemal we wszystkich dziedzinach gospodarowania. Również przez konsumentów wyczuwalny jest pozytywny wpływ zagranicznych metod i technologii na zróżnicowanie i podwyższenie jakości produktów, jak również motywowanie innych producentów do osiągania standardów zagranicznych. Ograniczeniu ulega część produkcji krajowej, która nie spełnia norm jakościowych.    Reasumując należy wymienić następujące korzyści, wynikające z działalności inwestorów zagranicznych:    - transfer nowych technologii i know-how,    - wprowadzenie nowoczesnych modeli zarządzania i organizacji pracy,    - wprowadzenie na rynek nowych produktów i usług oraz poprawa ich jakości,    - demonopolizacja gospodarki,    - wzrost liczby miejsc pracy,    - podnoszenie kwalifikacji pracowników,    - poprawa pozycji kunkurencyjnej na rynku,    - zwiększenie udziału w eksporcie,    - przeciwwaga dla deficytu w obrotach handlu zagranicznego,    - stwarzanie wzorców i motywowanie do naśladowania dla innych podmiotów krajowych,    - wzrost satysfakcji konsumentów.    Napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych oraz ich charakter w zdecydowanej mierze zależą od sytuacji makroekonomicznej kraju przyjmującego inwestorów, a także od stopnia zbieżności uregulowań prawnych ze standardami międzynarodowymi i od stopnia rozwoju infrastruktury niezbędnej dla prowadzenia działalności gospodarczej.    W ciągu minionych 10 lat powstały w Polsce warunki prawne, ekonomiczne i infrastrukturalne niezbędne dla funkcjonowania gospodarki rynkowej, co przyczyniło się bezpośrednio do wzrostu zainteresowania inwestorów zagranicznych naszym krajem.    W 1992 r. dla obsługi inwestycji zagranicznych powołano Państwową Agencję Inwestycji Zagranicznych (PAIZ). Główne zadania realizowane przez tę instytucję to:    - promocja Polski jako atrakcyjnego miejsca do inwestowania i kształtowanie pozytywnego klimatu dla inwestycji zagranicznych,    - wspieranie inwestorów zagranicznych w podejmowaniu działalności w Polsce oraz wspieranie polskich przedsiębiorców w przyciąganiu kapitału zagranicznego i rozwoju ich potencjału eksportowego,    - promocja rozwoju poszczególnych regionów naszego kraju we współpracy z instytucjami lokalnymi,    - aktywne wspieranie działań na rzecz integracji Polski z Unią Europejską oraz współpraca z zagranicznymi i międzynarodowymi organizacjami gospodarczymi.    Takie właśnie działania będą podejmowane także w tym roku dla zwiększenia napływu BIZ.    Od kilku lat inwestorzy zagraniczni oceniają Polskę jako kraj atrakcyjny do inwestowania z uwagi na stosunkowo stabilną sytuację polityczną i makroekonomiczną. W polskich warunkach cenią oni zwłaszcza duży rynek wewnętrzny, charakteryzujący się zarówno rosnącym popytem związanym ze wzrostem gospodarczym, jak i realizacją popytu odłożonego przez znaczne grupy ludności, stosunkowo niedrogą i nieźle wykształconą siłę roboczą, a także bliską perspektywę przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Ostatni czynnik jest także niezwykle istotny z punktu widzenia polskich firm, bowiem bezpośrednie inwestycje zagraniczne stają się podstawowym elementem integracji europejskiej i światowej.    Wzmożony napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski w ostatnich latach sprawia, że systematycznie zwiększają się relacje tego napływu do wartości PKB i ogólnych nakładów inwestycyjnych, jednocześnie zwiększa się udział kapitału zagranicznego w prywatyzacji polskich przedsiębiorstw.    Korzyści ekonomiczno-finansowe płynące z tytułu prywatyzacji z udziałem kapitału zagranicznego wskazują na ścisły związek występujący między napływem BIZ a procesem prywatyzacji. Istniejąca tu obustronna zależność polega bowiem na tym, że postęp procesu przekształceń własnościowych sprzyja napływowi kapitału, a pod jego nieobecność tempo prywatyzacji ulega spowolnieniu. Nie wszystkie ścieżki prywatyzacji stwarzają jednakowe szanse dla kapitału zagranicznego. Największe możliwości dla napływu BIZ stwarza prywatyzacja pośrednia (kapitałowa).    W latach 1990-1999 wartość akcji/udziałów spółek skarbu państwa sprzedanych inwestorom zagranicznym prawie dwukrotnie przewyższała zaangażowanie inwestorów polskich w prywatyzację kapitałową. Według szacunkowych danych PAIZ w 1999 r. inwestorzy zagraniczni przeznaczyli około 2,7 mld USD na zakup udziałów i akcji w prywatyzowanych polskich przedsiębiorstwach (298 mln USD w roku 1998). Dla porównania udział kapitału polskiego w prywatyzacji w 1999 r. wyniósł około 120 mln USD. Pozostała część inwestycji dokonywana była głównie poprzez inwestycje od podstaw lub, w mniejszym stopniu, poprzez przejęcia i fuzje.    Wzrost udziału bezpośrednich inwestycji zagranicznych napływających do Polski w procesie prywatyzacji wynika przede wszystkim z realizacji polityki gospodarczej rządu, która obejmuje m.in. kontynuację reform strukturalnych i wprowadzanie kolejnych ulg dla przedsiębiorców. Działania związane z transformacją gospodarki, mające na celu restrukturyzację przemysłu, finansów i rozwój usług, a także utrzymywanie klimatu zachęty dla inwestorów zagranicznych uczestniczących w polskiej prywatyzacji kontynuowane będą również w latach następnych.    W latach 1990-1999 odnotowany został dynamiczny wzrost napływu kapitału zagranicznego do Polski. Wbrew prognozom nie udało się jednak utrzymać stałego wzrostu inwestycji w minionym roku. Wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w 1999 r. była o ok. 2 mld USD niższa niż rok wcześniej i wyniosła 8,3 mld USD. Poziom inwestycji w poszczególnych latach przedstawiono na wykresie (narastająco w mld USD).    Łącznie od 1990 r. zagraniczne firmy ulokowały w Polsce w formie bezpośrednich inwestycji ponad 38,9 mld USD. Istotne jest, że 90% zainwestowanego kapitału pochodzi z państw OECD (ponad 30,8 mld USD). Inwestycje z krajów należących do Unii Europejskiej wynosiły na koniec grudnia 1999 r. ponad 22,3 mld USD, co stanowi 63,6% całości kapitału. Inwestorzy z Ameryki Północnej zainwestowali łącznie ponad 5,4 mld USD (15,4%), a inwestorzy z krajów azjatyckich odpowiednio 5,8% (2,1 mld USD).    Największym inwestorem roku 1999 w Polsce okazała się francuska firma Vivendi, działająca w branży telekomunikacyjnej, która przeznaczyła 1204,2 mln USD na zakup akcji Elektrimu Telekomunikacji. Na uwagę zasługuje fakt, że jest to firma inwestująca w 1999 r. w Polsce po raz pierwszy, a poniesione przez nią nakłady inwestycyjne były tak wysokie, że zagwarantowały również zajęcie bardzo wysokiej pozycji w grupie największych firm inwestujących na polskim rynku od 1991 r. Drugim co do wielkości zainwestowanego w 1999 r. kapitału okazał się włoski bank UniCredito Italiano, który przejął ponad 52,9% akcji PKO SA, inwestując 1042,0 mln USD, trzecim natomiast międzynarodowy koncern Eureko BV, który nabył 20% udziałów w PZU SA za 601,4 mln USD. W tabeli 1 przedstawiono 10 największych inwestorów zagranicznych w 1999 r. Tabela 1 Lp. Inwestor Kapitał zainwestowany(mln USD) Kraj pochodzenia Działalność/Branża 1 Vivendi 1204,2 Francja Telekomunikacja 2 UniCredito Italiano 1042,0,2 Włochy Bankowość 3 Eureko B.V. 601,4 Międzynarodowe Ubezpieczenia 4 Allied Irish Bank Plc. 582,0 Irlandia Bankowość 5 Bayerische Hypo- und Vereinsbank AG 276,0 Niemcy Bankowość 6 Daewoo 194,9 Korea Motoryzacja, produkcja urządzeńelektrycznych, budownictwo 7 ACCIONA 165,0 Hiszpania Budownictwo, handel 8 RAO Gazprom 151,6 Rosja Budownictwo 9 Jeromino Martins Holding 142,0 Portugalia Handel 10 Adam Opel AG 140,0 Niemcy Motoryzacja Źródło: PAIZ, Najwięksi inwestorzy zagraniczni w Polsce, stan na 31 grudnia 1999 r.    Biorąc pod uwagę skumulowany od 1991 r. stan bezpośrednich inwestycji zagranicznych w naszym kraju, na pierwszym miejscu znalazła się koreańska firma Daewoo, która zainwestowała łącznie 1552,3 mln USD. W ścisłej czołówce (a w 1999 r. na drugim miejscu) niezmiennie od kilku lat znajduje się również włoski Fiat z łącznymi nakładami o wysokości 1470,1 mln USD. Trzecie miejsce zajęła wymieniona powyżej francuska firma Vivendi. Szczegółowe informacje zawiera tabela 2. Tabela 2 Lp. Inwestor Kapitał zainwestowany(mln USD) Kraj pochodzenia Działalność/Branża 1 Daewoo 1552,3 Korea Motoryzacja, produkcja urządzeńelektrycznych, budownictwo 2 Fiat 1470,1 Włochy Motoryzacja, ubezpieczenia 3 Vivendi 1204,2 Francja Telekomunikacja 4 United Pan-Europe Communications 1200,0 Holandia Media, organizacja przyjęć 5 RAO Gazprom 1109,6 Rosja Budownictwo 6 UniCredito Italiano 1042,0 Włochy Bankowość 7 Bayerische Hypo- und Vereinsbank AG 1000,0 Niemcy Bankowość 8 Allied Irish Bank Plc. 746,7 Irlandia Bankowość 9 EBRD 703,4 Międzynarodowe Inwestycje kapitałowe 10 Eureko B.V. 601,4 Międzynarodowe Ubezpieczenia Źródło: Opracowanie własne na podstawie listy największych inwestorów na koniec 1999 r., PAIZ.    Od początku okresu transformacji zmieniła się struktura inwestowanego w Polsce kapitału zagranicznego. Mimo iż udział działalności produkcyjnej w całości zagranicznych inwestycji jest ciągle najwyższy, zmniejszył się jednak w 1998 r. na korzyść inwestycji w sektorach usługowych. W 1999 r. nastąpił znaczny, nienotowany dotychczas wzrost inwestycji w pośrednictwem finansowym (kapitał zagraniczny napływał przede wszystkim do banków prywatyzowanych, lecz także nowych, utworzonych przez inwestorów zagranicznych).    W 1999 r. największy kapitał ulokowany został, jak już wspomniano, w działalności produkcyjnej - 17 318,4 mln USD (w tym 4617,4 mln USD w produkcję artykułów spożywczych, 4404,6 mln USD w produkcję środków transportu, 2091,9 mln USD w produkcję wyrobów z surowców niemetalicznych). Znaczący kapitał został zaangażowany w sektorze pośrednictwa finansowego - 7861,8 mln USD, w handlu i naprawach - 3398,4 mln USD, w budownictwie - 1930,3 mln USD oraz w transporcie i łączności - 1891,7 mln USD. W działalności usługowej zagraniczni inwestorzy ulokowali 1585,3 mln USD. Podobnie jak w latach ubiegłych, najmniejszym zainteresowaniem zagranicznych inwestorów cieszyło się górnictwo i kopalnictwo - łącznie 68,3 mln USD oraz rolnictwo - 30,1 mln USD.    Najaktywniejszym inwestorem w Polsce, ze względu na kraj pochodzenia kapitału, pozostają Niemcy. Skumulowana wartość kapitału zainwestowanego przez firmy niemieckie wyniosła w końcu grudnia 1999 r. 6,1 mld USD, co stanowiło 17,3% całości inwestycji zrealizowanych przez największych inwestorów zagranicznych. Firmy amerykańskie zajmują drugą pozycję z inwestycjami szacowanymi na 5,2 mld USD (14,7% całości inwestycji). Na trzecim miejscu wśród państw - eksporterów kapitału jest Francja, której inwestycje wzrosły z 2,4 mld USD w 1998 r. do 3,9 mld USD w 1999 r. (co obecnie stanowi 11,1% całości kapitału zagranicznego w Polsce). Holandia jest kolejnym krajem, którego inwestycje w Polsce wzrosły znacząco w porównaniu z rokiem ubiegłym - z 1,9 mld USD do ponad 3,2 mld USD w roku 1999. Kolejne eksponowane miejsca zajmują inwestorzy z Włoch, koncerny międzynarodowe, które zainwestowały łączną kwotę 2,6 mld USD, Wielka Brytania, Korea oraz Rosja i Irlandia (tab. 3). Tabela 3 Lp. Krajpochodzenia Liczbainwestorów Kapitał zainwestowany(w mln USD) Plany(w mln USD) 1 Niemcy 180 6077,3 2405,7 2 USA 125 5152,9 2973,4 3 Francja 67 3854,7 1546,6 4 Holandia 49 3233,2 701,6 5 Włochy 67 3208,0 668,5 6 Międzynarodowe 20 2589,3 575,2 7 Wielka Brytania 35 2068,0 263,4 8 Korea 4 1616,3 657,2 9 Rosja 2 1112,2 625,8 10 Irlandia 3 813,7 100,0 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych PAIZ.    Według danych PAIZ najwięksi inwestorzy zagraniczni lokowali swoją działalność w największych województwach naszego kraju, skupiając swe inwestycje głównie na terenie Warszawy, Katowic i Poznania. Najmniejszym zaś zainteresowaniem inwestorów cieszą się województwa: lubuskie, opolskie, podlaskie. Inwestorzy zagraniczni wybierali duże aglomeracje głównie ze względu na dobrą infrastrukturę techniczną, komunikacyjną i bankową, dostęp do wykształconej kadry, możliwość pozyskania biur, gruntów i pomieszczeń gospodarczych, wielkość danego rynku czy współpracę z kooperantami (tab. 4). Tabela 4 Lp. Województwo Liczba lokalizacji w 1998 r. w 1999 r. 1 Mazowieckie 449 483 2 Śląskie 231 268 3 Wielkopolskie 216 231 4 Dolsnośląskie 153 166 5 Pomorskie 139 146 6 Łódzkie 109 118 7 Małopolskie 101 111 8 Kujawsko-Pomorskie 76 81 9 Zachodniopomorskie 72 77 10 Lubelskie 48 56 11 Podkarpackie 48 50 12 Świętokrzyskie 44 45 13 Warmińsko-mazurskie 43 46 14 Lubuskie 40 43 15 Opolskie 35 36 16 Podlaskie 30 31    Według szacunkowych danych UNCTAD w ubiegłym roku do Polski trafiło najwięcej, bo około 36%, wszystkich środków zainwestowanych przez zagraniczne firmy w Europie Środkowej i Wschodniej. 17% łącznych inwestycji trafiło do Czech, 14% do Rosji, a 8% na Węgry. W przeliczeniu na mieszkańca - z ok. 1 tys. USD na osobę - Polska nadal pozostaje w tyle za Węgrami i małymi krajami, jak Estonia czy Słowenia, jednak udało nam się pod tym względem wyprzedzić Czechy.    Można się spodziewać, że w bieżącym roku napływ inwestycji do Polski będzie rekordowy i wyniesie 10-12 mld USD. Powodem tej sytuacji będzie wzrost gospodarczy powyżej 5% oraz ambitne plany prywatyzacyjne. Wpływy z prywatyzacji wyniosą bowiem ok. 5 mld USD. Oszacowanie znaczenia przyszłych inwestycji dla podstawowych wielkości makroekonomicznych jest dość trudne i zostanie przeprowadzone dopiero w podsumowaniu bieżącego roku.    Na koniec warto zwrócić uwagę, że pomimo silnego napływu BIZ do Polski przyrost liczby zarejestrowanych firm z udziałem kapitału zagranicznego wskazuje w kolejnych latach tendencję spadkową. Stan taki wynika z faktu, że wzrost wartości BIZ dokonywany jest przez firmy, które już wcześniej rozpoczęły swą działalność na terenie Polski, jak również stąd, że wartości poszczególnych inwestycji są bardzo wysokie. Obserwowany w rezultacie od 1998 r. spadek udziału liczby spółek z kapitałem zagranicznym wśród ogółu zarejestrowanych podmiotów gospodarki narodowej nie powinien być postrzegany jako zjawisko negatywne.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Jacek Ambroziak    Warszawa, dnia 27 czerwca 2000 r.