Debaty sejmoweIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie naliczania subwencji oświatowej

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Seweryna Kaczmarka z dnia 11 sierpnia br. w sprawie naliczania subwencji oświatowej na rok 2000, uprzejmie pana marszałka informuję:    Wraz z przejęciem przez samorządy odpowiedzialności za realizowanie zadań oświatowych wprowadzono algorytm mający na celu przezwyciężenie częstokroć uznaniowego, historycznie ukształtowanego rozdziału środków. Algorytm ten zobiektywizował metodę alokacji środków na oświatę dla jednostek samorządu terytorialnego, tym niemniej nie mogło to prowadzić do realizacji zasady ˝pieniądz idzie za uczniem˝ w tym sensie, że wysokość subwencji oświatowej zależy wyłącznie od liczby uczniów oraz typów i rodzajów szkół (art. 35 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 - DzU nr 150, poz. 983).    W odniesieniu do subwencji oświatowej dla gmin dotychczasowe podstawowe rozwiązania nie odzwierciedlały zasady ˝pieniądz idzie za uczniem˝, gdyż gwarantowały gminom, że niezależnie od zmniejszającej się liczby uczniów realna wartość subwencji oświatowej nie będzie zmniejszana. W efekcie w niektórych gminach, przy dużym spadku liczby uczniów szkół podstawowych, subwencja jednostkowa na ucznia stawała się nieracjonalnie wysoka.    Wstępne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego na rok 2000 naliczone zostały według algorytmu zawartego w projekcie rozporządzenia ministra edukacji narodowej w sprawie podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego oraz na bazie danych statystycznych GUS na rok szkolny 1998/1999, co znalazło się w odpowiednich informacjach Ministerstwa Finansów i Ministerstwa Edukacji Narodowej. Ostateczne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego naliczone zostały natomiast na podstawie:    - uchwalonej przez parlament Rzeczypospolitej Polskiej ustawy budżetowej na rok 2000 (DzU nr 7, poz. 85),    - rozporządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 111, poz. 1284 oraz z 2000 r. nr 6, poz. 74),    - bazy danych statystycznych GUS na rok szkolny 1999/2000.    Powyższe rozporządzenie wprowadza parę istotnych zmian naliczania części oświatowej subwencji ogólnej. Trzy podstawowe cele tych zmian to: wprowadzenie zasady ˝pieniądz idzie za uczniem˝, skorygowanie nierównowagi podziału środków na oświatę podstawową i ponadpodstawową oraz ułatwienie restrukturalizacji sieci szkolnej i szkolnictwa zawodowego.    Po raz pierwszy część szkolna subwencji oświatowej jest naliczana wyłącznie na podstawie liczby uczniów uczęszczających do szkół prowadzonych bądź dotowanych przez daną j.s.t. Zasada ta jest wprowadzona przez konsekwentne stosowanie pojęcia ˝ucznia przeliczeniowego˝. Oznacza to przyjęcie zróżnicowanych wag dla wybranych grup uczniów i wybranych typów szkół w celu określenia uzasadnionych zwiększonych potrzeb oświatowych. Kwota subwencji na ucznia przeliczeniowego stanowi finansowy standard A podziału subwencji i jest swoistym kalkulacyjnym bonem oświatowym na ucznia.    Przyjęty system wag zrównuje, z punktu widzenia naliczanej subwencji, uczniów w miejskich szkołach podstawowych i uczniów liceów ogólnokształcących. Jednocześnie rozporządzenie odchodzi od stosowania dolnych i górnych ograniczeń dla poziomu całej subwencji oświatowej, a więc od gwarancji stałej realnej wartości subwencji niezależnie od malejącej skali zadań oświatowych. Stanowi to pierwszy krok do skorygowania opisanej powyżej nierównowagi w finansowaniu oświaty podstawowej i ponadpodstawowej.    Odpowiadając na poruszoną przez pana posła Seweryna Kaczmarka kwestię dotyczącą sposobu naliczania subwencji oświatowej dla szkół zakwalifikowanych jako miejskie pomimo zdecydowanej przewagi uczniów ze wsi, uprzejmie pana marszałka informuję, że powyższe regulują wagi P-1 oraz P-2.    Waga P-1 = 0,33 dla uczniów wszystkich szkół położonych na terenach wiejskich. Jest to waga, która w największym stopniu określa zróżnicowanie subwencji dla j.s.t. Wynika ona z faktu, że na terenach wiejskich oddziały są średnio o 30% mniej liczne niż w miastach. Trzeba jednak podkreślić, że tereny wiejskie są ogromnie zróżnicowane i obejmują zarówno bogate gminy wokół metropolii, jak i ubogie gminy, np. pasa wschodniego. Samo pojęcie terenów wiejskich jest kategorią prawną i nie powinno mieć wpływu na rozdział środków. W przyszłości waga ta wymagać będzie dodatkowych analiz i modyfikacji.    Waga P-2 = 0,18 dla uczniów szkół położonych w miastach do 5 tys. mieszkańców. Waga ta wynika z preferencji społecznych dla tych środowisk i nie jest uzasadniona strukturą sieci szkolnej w małych miastach, nie odbiegającą od struktury sieci w większych miastach.    Różnica w wysokości wagi dla uczniów szkół znajdujących się na terenach wiejskich (P-1=0,33) w stosunku do wysokości wagi dla uczniów szkół w miastach do 5000 mieszkańców znajduje swoje uzasadnienie w porównywalnej strukturze uczniowie/nauczyciel dużych miast i miasteczek do 5000 mieszkańców, zdecydowanie różnej od struktury uczniowie/nauczyciel szkół na terenach wiejskich: Uczniowie/nauczyciel Miasta > 5000 17,15 Miasta < 5000 17,60 Gminy wiejskie 13,54    W 2000 r. w zasadach podziału części oświatowej subwencji na cały zakres zadań szkolnych i pozaszkolnych realizowanych i dotowanych przez j.s.t. wprowadzono jednolity system finansowania zadań poprzez ich odniesienie do ˝kalkulacyjnego bonu oświatowego˝ na ucznia.    W istniejących uwarunkowaniach ekonomicznych związanych z finansowaniem z budżetu państwa zadań oświatowych ważne znaczenie ma wyodrębniona z subwencji rezerwa ustawowa. Pozwala ona na zwiększenie subwencji tym jednostkom samorządu terytorialnego, w których właśnie rozdrobniona sieć szkolna, w porównaniu do wynikających ze standardowych wskaźników przyjętych w algorytmie, wymaga większych środków na wydatki bieżące, przede wszystkim na wynagrodzenia, niezbędnych do zapewnienia działalności prowadzonych szkół.    Jednocześnie uprzejmie informuję pana marszałka, że określona decyzją ministra finansów ostateczna część oświatowa subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego z terenu woj. wielkopolskiego na rok 2000 wynosi łącznie 1 705 016 168 zł (110,33% roku 1999) - co stanowi wzrost subwencji na ucznia o 12,30%, z tego:    - dla województwa samorządowego 22 764 362 zł (88,90% roku 1999),    - dla powiatów 652 344 735 zł (111,69% roku 1999),    - dla gmin 1 029 907 071 zł (102,39% roku 1999),    - dla powiatów grodzkich 233 342 282 zł (111,12% roku 1999).    W przypadku środków na wydatki majątkowe (inwestycyjne) uprzejmie informuję pana marszałka, że w planach wydatków na rok 2000 poszczególnych wojewodów ujęte zostały środki w omawianym zakresie. Zgodnie z art. 44 ustawy z dnia 26 listopada 1999 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 (DzU nr 150, poz. 983) zasady i kryteria udzielania organom prowadzącym dotacji na inwestycje ustalane są przez wojewodę po zasięgnięciu opinii samorządu województwa.    Niezależnie od powyższych środków na finansowanie zadań oświaty w części 83 ˝Rezerwy celowe˝ ustawy budżetowej na rok 2000, ujęte zostały dodatkowo środki m.in. na:    - reformę systemu oświaty - rezerwa nr 21 - 146 834 tys. zł,    - racjonalizację sieci szkolnej, w tym zakup autobusów szkolnych - rezerwa nr 22 - 122 976 tys. zł,    - poprawę warunków nauczania w szkołach wiejskich i remonty szkół oraz na pomoc stypendialną dla młodzieży wiejskiej - rezerwa nr 25 - 100 000 tys. zł,    - zakończenie programu rozwoju pracowni internetowych w gimnazjach - rezerwa nr 68 - 100 000 tys. zł.    Znaczna część środków z rezerw celowych przekazana zostanie, poprzez budżety wojewodów, do jednostek samorządu terytorialnego na zadania celowe. W Ministerstwie Edukacji Narodowej zakończono już prace nad opracowaniem zasad i kryteriów podziału rezerw celowych pomiędzy poszczególne województwa. Na wniosek ministra edukacji narodowej oraz wnioski wojewodów minister finansów dokonuje stosownych zmian w budżecie państwa na rok 2000.    Przedstawiając powyższe informacje, pragnę zaakcentować, że reforma oświaty jest procesem długofalowym, w którym każdy kolejny etap będzie następstwem poprzedniego i zarazem przygotowaniem następnego. W następnych latach, zapewne przy mniejszych już ograniczeniach ekonomicznych, w budżecie państwa będą rezerwowane środki w wysokości zapewniającej sprawne wdrażanie kolejnych komponentów programowych i strukturalnych tej reformy.    Ponadto pragnę poinformować pana marszałka, że wszystkie wnioski jednostek samorządu terytorialnego o zwiększenie subwencji oświatowej są wnikliwie analizowane i przedstawiane do zaopiniowania przez Zespół ds. Edukacji i Kultury Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.    Po opinii pozytywnej powyższego zespołu minister edukacji narodowej kieruje wnioski do ministra finansów o podjęcie decyzji ostatecznej.    Z wyrazami szacunku    Minister    Edmund Wittbrodt    Warszawa, dnia 12 września 2000 r.