Debaty sejmoweIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie eliminowania postaw antysemickich, rasistowskich i ksenofobicznych oraz kształcenia dla wielokulturowości

   Szanowny Panie Marszałku! Przedkładam panu marszałkowi odpowiedź na interpelację pana posła Jana Kochanowskiego z dnia 16 listopada 2000 r. w sprawie eliminowania postaw antysemickich, rasistowskich i ksenofobicznych oraz kształcenia dla wielokulturowości.    1. Przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej spotkali się ze sprawozdawcami Europejskiej Komisji Przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji Rady Europy (ECRI) podczas wizyty w Polsce w dniach 8-10 września 1999 r. Komisja pozytywnie oceniła działania resortu na rzecz edukacji mniejszości narodowych i kształtowania otwartych postaw obywatelskich młodzieży. Resort edukacji pragnie podkreślić, że w najbliższych latach zostaną zintensyfikowane działania w różnych obszarach życia społecznego, a przede wszystkim w obszarze edukacji na rzecz poprawy sytuacji społeczności romskiej w Polsce. Jednakże generalny wniosek, jaki nasuwa się z lektury raportu, to postulaty ECRI doprecyzowania przepisów prawa państwowego, w tym Konstytucji RP, których realizacja leży w gestii parlamentu.    2. Europejskie obserwatorium ds. walki z postawami antysemickimi, rasistowskimi i ksenofobicznymi z siedzibą w Wiedniu zostało utworzone przez Komisję Europejską, stąd członkami tej organizacji są państwa piętnastki. Polska nie została zaproszona do udziału w pracach i projektach realizowanych przez obserwatorium. Jeżeli Ministerstwo Edukacji Narodowej otrzyma takie zaproszenie, chętnie nawiąże współpracę.    3. Polski system oświaty gwarantuje dzieciom i młodzieży pochodzenia romskiego możliwość korzystania z pełni praw edukacyjnych, przysługujących obywatelom polskim. Od wielu lat środowiska oświatowe podejmują różnorodne działania, które mają na celu ułatwienie dzieciom romskim - tam, gdzie jest to konieczne - pokonania progu edukacyjnego i barier adaptacyjnych w pierwszym okresie nauczania szkolnego. Czynione są również starania, we współpracy z przedstawicielami organizacji romskich, aby zmienić negatywny stosunek rodziców romskich do edukacji szkolnej ich dzieci (wysoki wskaźnik uczniów pochodzenia romskiego niewypełniających obowiązku szkolnego wynika głównie z tego właśnie powodu). Ministerstwo Edukacji Narodowej przyznało w bieżącym roku szkolnym organizacjom romskim poważne środki finansowe na realizację programów pomocy edukacyjnej dla Romów (dofinansowanie zakupu podręczników, program edukacji przedszkolnej, konkursy szkolne i programy artystyczne, akcja informacyjna dla rodziców romskich na temat reform społecznych, w tym szczególnie reformy systemu oświaty i inne). Obecnie trwają prace nad przyjęciem rządowego programu pomocy Romom, którego koordynatorem jest Międzyresortowy Zespół ds. Mniejszości Narodowych i Etnicznych przy MSWiA. Sprawy edukacji Romów są jednym z głównych tematów tego programu.    4. Podręczniki szkolne i programy nauczania dopuszczane do użytku muszą być zgodne z podstawą programową kształcenia. Rozporządzenie MEN w sprawie warunków i trybu dopuszczania do użytku szkolnego programów nauczania i podręczników oraz zalecania środków dydaktycznych (DzU nr 14 z 1999 r., poz. 130 i DzU nr 90 z 2000 r., poz. 1000) stanowi, że ˝Podręcznik szkolny przeznaczony do kształcenia ogólnego powinien zawierać systematyczną prezentację treści kształcenia i wychowania ujętych w podstawie programowej...˝. Z zamieszczonej w rozporządzeniu definicji programu nauczania również wynika, że program musi opisywać ˝sposób realizacji celów i zadań ustalonych w podstawie programowej kształcenia˝. Osoby opiniujące podręczniki i programy do użytku szkolnego, a tym samym rekomendujące je ministrowi do akceptacji, mają m.in. obowiązek stwierdzenia ich zgodności z podstawą programową i ujętymi w niej celami kształcenia i wychowania. Wymienione w podstawie programowej cele edukacyjne, zadania szkoły, treści i osiągnięcia dotyczą także zagadnień, o które pyta pan poseł, tzn. wychowania w wielokulturowości i respektowania pluralizmu filozoficznego. I tak np. w szkole podstawowej do zadań szkoły należy m.in.: poznawanie dziedzictwa kultury narodowej postrzeganej w perspektywie kultury europejskiej, wzmacnianie poczucia tożsamości kulturowej, historycznej, etnicznej i narodowej. W przedmiocie wychowanie do życia w społeczeństwie znajdują się m.in.: dostrzeganie potrzeb własnych i innych ludzi: wyrażanie uczuć, asertywność (osiągnięcia), prawa i obowiązki obywatelskie (treści). W gimnazjum do zadań szkoły należy m.in.: rozwój ucznia jako osoby i wprowadzanie go w życie społeczne. W przedmiocie wiedza o społeczeństwie obecne są m.in. treści: człowiek - istota społeczna, obywatel a władza publiczna w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokratycznych, kultura polityczna i formy życia publicznego, świadomość obywatelska, cnoty obywatelskie, stowarzyszenia, partie polityczne, związki zawodowe, niezbywalny charakter praw człowieka, ich katalog i system ochrony. W przedmiocie etyka znajdują się m.in.: kształtowanie refleksyjnej postawy wobec człowieka, jego natury, powinności moralnych oraz wobec różnych sytuacji życiowych (cele); ułatwianie nawiązywania więzi z własną rodziną, krajem oraz jego kulturą, umożliwiających rzeczywiste otwieranie się na różnorodność kultur w otaczającym świecie (zadania szkoły); wskazania moralne w innych religiach świata (treści); dokonywanie wyboru wartości i tworzenie ich hierarchii (osiągnięcia). Opisane w edukacji filozoficznej zagadnienia to m.in.: zachęcanie do bliższego poznania prawdy (cele); zachęta do zadawania zasadniczych pytań (zadania szkoły); poszukiwanie prawdy przez stulecia (treści); umiejętność filozoficznego określenia prawdy, wolności i innych wartości (osiągnięcia). W szkole średniej w przedmiocie wiedza o społeczeństwie znajdują się m.in. treści: funkcjonowanie demokracji w RP; świadomość narodowa - prawa mniejszości narodowych; stowarzyszenia, partie, związki zawodowe; konstytucyjne uprawnienia i obowiązki obywatela. Podręczniki szkolne i programy nauczania muszą zawierać (zilustrowane tu kilkoma przykładami) cele kształcenia i wychowania ujęte w obowiązującej podstawie programowej.    5. Dokumenty podsumowujące 20. sesję Stałej Konferencji Ministrów Edukacji Rady Europy, która odbyła się w Krakowie (15-17 października 2000 r.), są obecnie tłumaczone na język polski. Ministerstwo Edukacji Narodowej zamierza wydać je w formie publikacji, która rozesłana zostanie drogą oficjalną (poprzez kuratoria i jednostki podległe MEN) do szkół. Ponadto publikacja ta dostępna będzie dla wszystkich zainteresowanych na stronie internetowej MEN.    6. Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, jako jednostka podległa MEN, od roku 1995 prowadzi działalność na rzecz edukacji europejskiej. Europejskie Centrum Informacyjne Kształcenia Obywatelskiego (jednostka organizacyjna CODN) realizuje projekty w zakresie zagadnień tolerancji, praw człowieka, funkcjonowania demokracji i wolnego rynku. W załączeniu przesyłam stosowne materiały dyrektora CODN oraz wykaz wojewódzkich placówek doskonalenia nauczycieli, które prowadzą edukację europejską (załącznik nr 1).*)    7. Ministerstwo Edukacji Narodowej wpłaca coroczną składkę na Europejski Fundusz Młodzieżowy, wynikającą z członkostwa Polski w Radzie Europy. Współpracę z Europejskim centrum Młodzieży w Strasburgu prowadzi Departament Rodziny w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.    8. Z inicjatywy Ministerstwa Edukacji Narodowej wydany został ˝Program nauczania o historii i zagładzie Żydów˝, który bezpłatnie otrzymały wszystkie szkoły ponadpodstawowe do realizacji na zajęciach z przedmiotów humanistycznych i społecznych (załącznik nr 2).*) Ponadto po raz pierwszy w okresie powojennym hasło ˝Holocaust˝ zamieszczono jako obligatoryjne w podstawie programowej kształcenia ogólnego.    9. Ministerstwo Edukacji Narodowej współuczestniczy w organizacji konferencji ˝Upowszechnianie wiedzy o Holokauście i martyrologii narodów. Stan obecny i zamierzenia˝. Konferencja ta, przewidziana na połowę stycznia 2001 r., jest organizowana przez Muzeum Gross-Rosen wspólnie z pionem edukacyjnym Instytutu Pamięci Narodowej.    Z wyrazami szacunku    Minister    Edmund Wittbrodt    Warszawa, dnia 3 stycznia 2001 r.