Debaty sejmoweIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie niedoszacowania funduszy pzekazywanych z budżetu państwa na wypłacane przez gminy dodatki mieszkaniowe na przykładzie Kalisza

   Szanowny Panie Marszałku! Przedstawiając, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, stanowisko wobec interpelacji posła Witolda Tomczaka w sprawie niedoszacowania funduszy przekazywanych z budżetu państwa na wypłacane przez gminy dodatki mieszkaniowe na przykładzie miasta Kalisza uprzejmie wyjaśniam, co następuje:    Podstawowym celem ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (DzU z 1998 r. nr 120, z późn. zm.) było przeprowadzenie reformy czynszów, polegającej na odejściu od ustalania stawek czynszu najmu na szczeblu centralnym i przekazanie kompetencji w tej sprawie gminom. Otrzymały one prawo samodzielnego kształtowania wysokości stawek czynszu. Jako działanie osłonowe - w celu ochrony najemców, w tym zwłaszcza tych gospodarstw domowych, które z uwagi na niskie dochody nie są w stanie samodzielnie pokryć kosztów utrzymania mieszkań - ustawodawca ograniczył wysokość maksymalnego czynszu regulowanego do 3% wartości odtworzeniowej lokalu w skali roku oraz przewidział świadczenia w postaci dodatków mieszkaniowych.    Obowiązek wypłaty dodatków mieszkaniowych spoczywa na gminach i stanowi zgodnie z art. 45 ust. 1 ww. ustawy zadanie własne gminy. Budżet państwa zaś, stosownie do ar. 45 ust. 2 tej ustawy, corocznie dofinansowuje gminom wypłaty dodatków mieszkaniowych dotacjami celowymi ˝w granicach kwot określonych na ten cel w ustawie budżetowej˝.    Chciałbym wyjaśnić, że przepisy ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych, nakładając na gminy od 1994 r. nowe zadanie własne, jakim jest wypłata dodatków mieszkaniowych, jednocześnie stwarzały gminom możliwość zwiększania dochodów własnych przez podwyższanie czynszu tzw. regulowanego za lokale mieszkalne w budynkach stanowiących mieszkaniowy zasób gminy. Podwyższone dochody własne miały być - w zamiarze ustawodawcy - głównym źródłem pokrycia wydatków związanych z wypłatą dodatków mieszkaniowych, natomiast dotacja celowa miała stanowić tylko źródło uzupełniające, służyć - zgodnie z art. 45 ust. 2 tej ustawy - dofinansowaniu wypłat tego świadczenia.    Wysokość dotacji celowych powinna być zatem skorelowana z wysokością kwot uzyskiwanych przez gminy w wyniku podwyższania czynszów regulowanych. Niestety, pomimo ponad sześciu lat działania ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych nie został osiągnięty jej podstawowy cel - tj. urealnienie stawek czynszu najmu do takiego poziomu, który zapewniałby pokrycie kosztów eksploatacji i remontów budynków mieszkalnych.    W skali całego kraju średni czynsz regulowany - według Instytutu Gospodarki Mieszkaniowej - stanowi w stosunku rocznym ok. 1% wartości odtworzeniowej lokali, a zatem jest zdecydowanie niższy od dopuszczalnej granicy ustawowej i pokrywa koszty eksploatacji i technicznego utrzymania budynków zaledwie w 60%. Oznacza to, że gminy nie wykorzystały możliwości w zakresie samodzielnego kształtowania polityki czynszowej w taki sposób, aby zapewnić sobie pokrycie wydatków związanych z finansowaniem bieżących potrzeb, tj. utrzymaniem zasobów mieszkaniowych, z wpływów czynszowych.    Od 1994 r., tj. od wdrożenia systemu dodatków mieszkaniowych, budżet państwa poprzez dotacje celowe partycypuje w wypłacie dodatków mieszkaniowych przez gminy. Wskaźnik udziału budżetu państwa w finansowaniu wypłat tych dodatków w latach 1994-1998 kształtował się na poziomie około 50%, zaś faktyczne zapotrzebowanie gmin na te dotacje było zdecydowanie niższe od kwot planowanych na ten cel w ustawach budżetowych. W ww. okresie gminy otrzymywały więc dotacje na poziomie zgłoszonego zapotrzebowania, obliczonego zgodnie z przepisami ww. ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych.    Zestawienie danych liczbowych ilustrujące wykorzystanie dotacji celowych planowanych w ustawach budżetowych w latach 1994-2000: Rok Plan dotacjicelowych wgustawy budżetowej(mln zł) Faktycznezapotrzebowanie gminna dotacje celowe(mln zł) Procentowy wskaźnikwykorzystaniadotacji celowych(3/2) 1 2 3 4 1994 125,0 38,9 31 1995 480,0 229,7 48 1996 460,0 265,3 58 1997 429,0 324,3 76 1998 497,3 457,4 92 1999 416,9 500,5 100 2000 550,0 594,7 100    Sytuacja uległa zmianie w 1999 i 2000 r., w tych bowiem latach kwoty zaplanowane w ustawach budżetowych na omawiane dotacje celowe dla gmin okazały się niewystarczające dla pełnego sfinansowania zgłaszanego przez gminy zapotrzebowania na dotacje. W 1999 r. wskaźnik udziału budżetu państwa w finansowaniu wypłaconych przez gminy dodatków mieszkaniowych wyniósł około 40%, zaś w roku 2000 - 44%, mimo że kwota zaplanowana w ustawie budżetowej na te dotacje (550 mln zł) była o 32% wyższa od planowanej na ten cel w ustawie budżetowej na 1999 r. Powodem obniżenia ww. wskaźnika jest przede wszystkim postępujący wzrost kosztów utrzymania mieszkań, skutkujący zwiększonymi wypłatami dodatków mieszkaniowych, a tym samym zwiększonym zapotrzebowaniem na dotacje celowe.    Zestawienie danych liczbowych ilustrujące dofinansowanie z dotacji celowych wypłaconych przez gminy dodatków mieszkaniowych w latach 1994-2000: Rok Plan dotacjicelowych wgustawy budżetowej(mln zł) Kwotawypłaconych dodatkówmieszkaniowych(mln zł) Udział budżetupaństwa( mln zł) Udziałgmin(mln zł) Wskaźnikdofinansowania(5/4) 1 2 3 4 5 6 1994 125,0         1995 480,0 411,0 228,3 182,7 55,5% 1996 460,0 512,6 265,3 247,3 51,8% 1997 429,0 646,6 324,3 322,3 50,2% 1998 497,3 916,7 456,3 460,4 49,8% 1999 416,9 1045,4 416,7 628,7 39,9% 2000 550,0 1248,4 549,0 699,4 44,4%    Niepełne sfinansowanie zapotrzebowania gmin na ww. dotacje celowe w 1999 r. oraz w roku 2000 nie rodzi jednak skutków finansowych dla budżetu państwa na rok następny. Przytoczony na wstępie przepis art. 45 ust. 2 ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych stanowiący, iż ˝gminy uzyskują dotacje celowe z budżetu państwa (...) w granicach kwot określonych na ten cel w ustawie budżetowej˝, oznacza, że w sytuacji wyczerpania limitu wydatków zaplanowanych na ww. dotacje celowe w ustawie budżetowej na koniec roku nie powstają zobowiązania budżetu państwa wobec gmin z tytułu omawianych dotacji.    Odnosząc się do szczegółowych pytań pana posła Witolda Tomczaka, uprzejmie wyjaśniam w kolejności ich zamieszczenia.    Ad 1. Pragnę uprzejmie poinformować, iż podzielam prezentowany przez posła Tomczaka pogląd, że wydatki na omawiane dotacje celowe dla gmin na dany rok planowane powinny być w takiej wysokości, aby pokryły rzeczywiste zapotrzebowanie gmin na środki z tego tytułu.    Jednocześnie uprzejmie wyjaśniam, że ww. dotacje celowe dla gmin planowane są w części 83: Rezerwy celowe. Stosownie zaś do art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (DzU nr 155, poz. 1014, z późn. zm.) dysponentem rezerw celowych jest minister finansów. Oznacza to, iż wydatki na omawiane dotacje celowe dla gmin planuje minister finansów, biorąc pod uwagę - oprócz szacowanych potrzeb w tym zakresie - również możliwości finansowe budżetu państwa. O wysokości wydatków na ww. dotacje celowe, przyjętych w kierowanych do Sejmu RP projektach budżetów państwa na dany rok, decyduje rząd RP, zaś o ostatecznych kwotach tych wydatków, ujmowanych w ustawach budżetowych - parlament RP.    Odnosząc się do postulatu posła Tomczaka o ˝podjęcie radykalnych kroków legislacyjnych mających na celu zabezpieczenie interesów gmin˝, uprzejmie wyjaśniam, że obecnie przedmiotem prac Sejmu RP jest projekt ustawy o dodatkach mieszkaniowych, który wraz z projektem ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego zastąpi obecnie obowiązującą ustawę o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych. Zatem nadanie tym projektom optymalnego kształtu, w tym ewentualne uwzględnienie ww. postulatu posła Tomczaka, możliwe jest w ramach prowadzonych prac legislacyjnych przez Sejm RP.    Ad 2. W projekcie ustawy o dodatkach mieszkaniowych - uwzględniając liczne zgłaszane przez gminy postulaty ograniczenia wysokości przyznawanych dodatków mieszkaniowych w stosunku do wydatków ponoszonych przez gospodarstwa domowe - zaproponowano ograniczenie wysokości dodatku mieszkaniowego do kwoty nieprzekraczającej 70% wydatków przypadających na normatywną powierzchnię użytkową lokalu oraz wprowadzono przepis stwarzający gminie możliwość odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ gminy ustali, że pomimo niskich dochodów wykazanych w złożonej deklaracji faktyczny stan majątkowy wnioskodawcy nie uzasadnia przyznania mu pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. Czy przepisy te znajdują się w ostatecznym kształcie ustawy o dodatkach mieszkaniowych, przekonamy się po zakończeniu prac legislacyjnych przez Sejm RP.    Ad 3. Obecnie obowiązujące przepisy ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych w pełni zabezpieczają odzyskiwanie przez gminy nienależnie pobranych dodatków mieszkaniowych. Kwestia zaś skutecznego i szybkiego odzyskiwania tych kwot zależy od działań podejmowanych przez organy do tego uprawnione. Nie dostrzegam zatem potrzeby nowelizowania przepisów obowiązujących w tym zakresie.    Przedstawiając powyższe wyjaśnienia, wyrażam nadzieję, że uzna je pan marszałek za wyczerpujące.    Z wyrazami szacunku    Minister    Jerzy Kropiwnicki    Warszawa, dnia 8 marca 2001 r.