Debaty sejmoweIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zmiany sposobu naliczania subwencji oświatowej dla gmin miejsko-wiejskich

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Ryszarda Hayna z dnia 31 stycznia br. w sprawie zmiany sposobu naliczania subwencji oświatowej dla gmin miejsko-wiejskich w roku 2002, przedkładam uprzejmie panu marszałkowi następujące informacje i wyjaśnienia.    W myśl postanowień art. 34 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2002 (DzU nr 150, poz. 983 z późn. zm.) kwota części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego nie może być mniejsza niż 12,8% dochodów budżetu państwa planowanych na dany rok. W ustawie budżetowej na rok 2002 uchwalonej przez Sejm RP w dniu 15 lutego br. kwota ta wynosi 22 318 178 tys. zł zgodnie z przedłożeniem rządowym. W relacji do skorygowanego przez Sejm RP planu dochodów budżetu państwa stanowi to prawie 15,4%, a więc udział ten jest istotnie wyższy niż ustawowe minimum. Jest to więc wyrazem uwzględnienia niezbędnych potrzeb związanych z prowadzeniem szkół i placówek oświatowych przez jednostki samorządu terytorialnego w trudnych warunkach tegorocznych wynikających z konieczności stabilizacji wydatków budżetu państwa w sytuacji słabnącego dotąd wzrostu gospodarczego.    Wymieniona ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego zobowiązała również ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do wydania rozporządzenia określającego zasady rozdziału części oświatowej subwencji ogólnej pomiędzy jednostki samorządu terytorialnego, przyjmując za podstawę podział na typy i rodzaje szkół prowadzonych przez jst, stopnie awansu zawodowego nauczycieli oraz liczbę uczniów w tych szkołach.    Art. 34 ust. 2 tej ustawy przewiduje również, że z globalnej kwoty subwencji oświatowej przed podziałem odlicza się 1-procentową rezerwę. Rezerwą dysponuje minister właściwy do spraw finansów publicznych, dzieląc ją po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania oraz reprezentacji jednostek samorządu terytorialnego.    Wspomniane rozporządzenie określające formułę algorytmiczną podziału jest corocznie aktualizowane i modyfikowane w dostosowaniu do zmieniających się uwarunkowań związanych głównie z przemianami systemowymi i strukturalnymi w ramach postępujących etapów reformy oświaty.    Obecnie obowiązuje rozporządzenie ministra edukacji narodowej i sportu z dnia 27 grudnia 2001 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2002 (DzU nr 156, poz. 1822). Rozporządzenie uzgodniono z Zespołem ds. Edukacji i Kultury Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. W trakcie prac nad projektem rozporządzenia dokonano analizy szeregu uwag przekazanych przez władze samorządowe, organizacje samorządowe i związkowe, a dotyczących określonych zmian w formule algorytmicznej.    Stosowana formuła podziału wiąże się więc z kalkulacyjnym formowaniem wysokości subwencji oświatowej przy uwzględnieniu:    - uśrednionej dla całego kraju niezbędnej kwoty odnoszącej się do ogółu uczniów w formie tzw. finansowego standardu A, przy czym poziom tego standardu w poszczególnych latach jest zróżnicowany i uzależniony w głównej mierze od globalnej kwoty subwencji oświatowej w danym roku;    - stosowania dodatkowych czynników zwiększających ten standard poprzez określone parametry - systematycznie dotychczas modyfikowane i rozszerzane - dla odzwierciedlenia istniejącego znacznego zróżnicowania przeciętnych kosztów kształcenia w rozbudowanym systemie i strukturze typów i rodzajów szkół oraz pozaszkolnych placówek oświatowych, a także przy uwzględnieniu struktury kwalifikacyjnej nauczycieli z punktu widzenia poziomu awansu zawodowego oraz potrzeb związanych z racjonalizacją sieci szkół podstawowych i gimnazjów.    Swoistym odniesieniem tego zróżnicowania są tzw. uczniowie przeliczeniowi, których liczba wynika ze stosowania określonych wag będących wyrazem zróżnicowania kosztów finansowania realizowanych zadań edukacyjnych (aktualnie dla 23 wyodrębnionych zadań szkolnych i 10 zadań pozaszkolnych).    Wypada zauważyć, że przeciętne kwoty odnoszone do ˝uczniów przeliczeniowych˝ w poszczególnych wspomnianych zadaniach w formule podziału algorytmicznego są jednolite, natomiast zróżnicowanie subwencji oświatowej dla poszczególnych jst jest w głównej mierze uzależnione od liczby ˝uczniów przeliczeniowych˝, co jest, jak wspomniano, wyrazem zakresu i struktury zadań edukacyjnych prowadzonych przez daną jst.    W warunkach roku 2002, określonych we wspomnianym rozporządzeniu ministra edukacji narodowej i sportu z dnia 27 grudnia 2001 r., przyjęto również, że wynikowa kwota subwencji na zadania szkolne na ucznia dla danej jednostki samorządu terytorialnego nie może być mniejsza niż 95% ani większa niż 112% kwoty subwencji na ucznia w części zadań szkolnych w roku bazowym, a na zadania pozaszkolne nie może być mniejsza niż 95% ani większa niż 112% analogicznej kwoty subwencji roku bazowego.    Odnosząc się do poruszanej w interpelacji pana posła kwestii finansowania w subwencji oświatowej kosztów dowożenia uczniów do szkół, należy wyraźnie podkreślić, że zgodnie z obowiązującymi przepisami dowożenie jest zadaniem własnym gminy. Środki na ten cel ujęte są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego. W myśl art. 17 ust. 1-3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU z 1996 r., nr 67, poz. 329 z późn. zm.) obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci do szkoły obwodowej lub zwrot kosztu przejazdu środkami komunikacji publicznej dla dzieci, których droga z domu do szkoły przekracza 3 km w przypadku uczniów klas I-IV szkół podstawowych oraz 4 km w przypadku uczniów klas V i VI szkół podstawowych oraz uczniów gimnazjum.    Natomiast w algorytmie podziału subwencji oświatowej na rok 2002 uwzględniono, w formie wag przeliczeniowych, kwestię zwiększonych wydatków z tytułu dowożenia uczniów do szkół obwodowych na odległości większe niż 3 km. Ma to związek z działaniami na rzecz racjonalizacji sieci szkolnej i w konsekwencji z rozszerzeniem zasięgu dowozu uczniów do szkół podstawowych i gimnazjów, co wynika głównie z tworzenia gimnazjów jako nowego typu szkół w ramach reformy oświatowej. Zwiększyło to odległości dojazdów do tych szkół zlokalizowanych na terenach wiejskich.    W tym kontekście w formule podziału algorytmicznego na rok 2002 uwzględniono nowe wagi przeliczeniowe odzwierciedlające zwiększenie dofinansowania wydatków związanych z racjonalizacją sieci szkół podstawowych i gimnazjów, poprzez zastosowanie:    - wagi P5 = 0,02, kalkulowanej umownie według liczby uczniów mieszkających w odległości 3-5 km od szkoły obwodowej;    - wagi P6 = 0,07, kalkulowanej umownie według liczby uczniów mieszkających w odległości powyżej 5 km do 10 km od szkoły obwodowej;    - wagi P7 = 0,15, kalkulowanej według liczby uczniów mieszkających w odległości powyżej 10 km od szkoły obwodowej.    Należy również zauważyć, że sprawa naliczania subwencji oświatowej z tytułu podnoszonej w interpelacji pana posła kwestii dowozu uczniów do gmin miejsko-wiejskich znalazła w 2002 r. swe odzwierciedlenie w modyfikacji stosownych wag przeliczeniowych odnoszonych do liczby uczniów szkół zlokalizowanych na terenach wiejskich i w miastach do 5 tys. mieszkańców. Tego rodzaju wagi przeliczeniowe zostały już uprzednio wprowadzone w formule algorytmicznej podziału subwencji oświatowej w 2001 r. Tak więc w algorytmie na 2002 r. zwiększono:    - wagę P2 - z 0,33 do 0,35 dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjów zlokalizowanych na terenach wiejskich oraz wagę P3 - z 0,18 na 0,20 dla uczniów tych typów szkół zlokalizowanych w miastach do 5 tys. mieszkańców;    - wagę P8 - z 0,09 do 0,19 na dofinansowanie wydatków związanych z racjonalizacją sieci szkolnej na terenach wiejskich i w miastach do 5 tys. mieszkańców, w odniesieniu do średniej liczby uczniów w oddziale:    - 18 i więcej w szkołach podstawowych na wsi,    - 24 i więcej w gimnazjach na wsi oraz w szkołach podstawowych i gimnazjach w miastach do 5 tys. mieszkańców.    Modyfikacje te miały przede wszystkim na celu zrekompensowanie gminom wiejskim i miejsko-wiejskim wyższych jednostkowych kosztów nauczania wynikających m.in. z faktu, że liczebność oddziałów szkolnych jest mniejsza niż w miastach.    Zastosowane dodatkowe wagi dla gmin wiejskich i miejsko-wiejskich przy naliczaniu subwencji oświatowej na 2002 r. mają na celu zmniejszenie dysproporcji i wyrównanie szans edukacyjnych.    Przedstawiając powyższe, uprzejmie informuję pana marszałka, że w bieżącym roku nie ma możliwości dokonania zmian w sposobie naliczania subwencji oświatowej dla gmin miejskich. Sugestie przedstawione w interpelacji pana posła Ryszarda Hayna będą zaprezentowane członkom Zespołu ds. Edukacji, Kultury i Sportu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego przy opracowywaniu nowego rozporządzenia w sprawie podziału części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2003. Należy bowiem podkreślić, że zmiany dotyczące zasad subwencyjnego finansowania oświaty, w związku z wprowadzeniem reformy systemu oświaty, konsultowane są z tym zespołem Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Tadeusz Sławecki    Warszawa, dnia 27 lutego 2002 r.